Pustelnia Złotego Lasu w Rytwianach

Pustelnia Złotego Lasu w Rytwianach to dawny erem kamedułów ukryty w Puszczy Rytwiańskiej, 3 km od wsi Rytwiany w powiecie staszowskim. Barokowy kościół Zwiastowania NMP, zespół domków pustelniczych i brama z napisem „Silentium” tworzą miejsce, w którym nadal króluje cisza. Dziś działa tu ośrodek kultury i wypoczynku z noclegami, a od 2018 roku zespół jest Pomnikiem Historii. Fani kina znają klasztor z serialu „Czarne chmury”.

Historia kamedulskiego eremu

Fundację wojewody krakowskiego Jana Magnusa Tęczyńskiego i jego brata Gabriela, wojewody lubelskiego, zatwierdziła kapituła kamedułów Góry Koronnej 27 sierpnia 1617 roku. Kamień węgielny położono 1 maja 1624 roku, a 27 września 1637 roku biskup krakowski konsekrował kościół pod wezwaniem Zwiastowania NMP. Za świątynią powstało eremitorium – objęta klauzurą strefa domków pustelniczych, zgodna z regułami kongregacji Monte Corona. Wnętrze ozdobili m.in. przeor o. Venanty da Subiaco, autor obrazów i programu ikonograficznego, oraz sztukator Jan Baptysta Falconi; w 1718 roku kościół przebudował Giovanni Spazzio.

Pożary w 1737 i 1741 roku strawiły m.in. bibliotekę. 16 czerwca 1820 roku władze carskie skasowały zakon, a ostatni czterej mnisi odeszli w 1825 roku na warszawskie Bielany. Po krótkim pobycie reformatów i nieudanej próbie powrotu kamedułów w 1925 roku, w 1935 roku – przy wsparciu Artura Radziwiłła, ostatniego właściciela dóbr rytwiańskich – kościół stał się parafialny. W 2001 roku powstał tu Diecezjalny Ośrodek Kultury i Edukacji „Źródło”, a od 2002 roku kościół jest rektoralny. Hasłem ośrodka stało się „Salus per silentium” – ocalenie przez ciszę. Dzięki remontom prowadzonym od 2007 roku, m.in. ze środków UE, zabudowania odzyskały dawny blask. 28 grudnia 2018 roku pokamedulski zespół klasztorny został Pomnikiem Historii – to najwyższa krajowa forma ochrony zabytków w Polsce, nadawana rozporządzeniem Prezydenta RP; wpis był częścią akcji „100 Pomników Historii na stulecie odzyskania niepodległości”.

Co zobaczyć w Pustelni

• Kościół Zwiastowania NMP – barokowe wnętrze z obrazami Venantego da Subiaco i bogatą sztukaterią; nazywany „perłą barokowej architektury”.
• Brama z napisem „Silentium – Milczenie” i układ trzech bram prowadzących do klasztoru.
• Eremy – dawne domki pustelnicze, dziś odremontowane i częściowo przeznaczone na noclegi.
• Muzeum serialu „Czarne chmury” – niewielka sala na piętrze kościoła, do której prowadzą kręte schody; w 1973 roku kręcono tu sceny w refektarzu. Są fotosy, rekwizyty, figury bohaterów i replika czarnego powozu Poczty Elektorskiej.
• Ogród klasztorny, Galeria Kamedulska i Izba Pamięci Radziwiłłów.
• Ścieżka historyczna o życiu monastycznym w otaczającym lesie.

Galeria Kamedulska i kameduli w Polsce

W dawnym Domu Braci Konwersów urządzono Galerię Kamedulską – z odtworzoną celą mnicha z początku XVIII wieku i wystawą znalezisk z badań archeologicznych z 2014 roku: naczyń, fragmentów majolikowych mis i szklanych butelek odnalezionych w piwniczce jednego z eremów. Działa tu też biblioteka i czytelnia. Kameduli – zakon założony przez św. Romualda – łączą życie wspólnotowe z pustelniczym: każdy mnich mieszka w osobnym domku. Do dziś w Polsce działają tylko dwa ich klasztory: na krakowskich Bielanach i w Bieniszewie koło Konina. Rytwiany pozwalają zobaczyć, jak taki erem wyglądał od środka.

Stan na październik 2026: klasztor i kościół można zwiedzać z przewodnikiem przede wszystkim w sezonie turystycznym; pustelnia nie publikuje stałych godzin ani cennika zwiedzania, dlatego termin najlepiej uzgodnić telefonicznie w recepcji: +48 15 864 77 95, recepcja@pustelnia.com.pl. Adres: ul. Klasztorna 25, 28-236 Rytwiany.

Msze w kościele: w niedziele od Poniedziałku Wielkanocnego do 31 grudnia o 9:00 i 10:30, od 1 stycznia do Niedzieli Palmowej tylko o 10:30; w dni powszednie o 17:00. Odpusty: 25 marca (Zwiastowanie NMP) i 15 sierpnia. Na miejscu działają hotel i restauracja z kuchnią nawiązującą do tradycji kamedulskiej.

Zimą Pustelnia jest szczególnie wyciszona – leśna droga bywa zaśnieżona, a dzień krótki, więc przyjedź przed południem i zadzwoń wcześniej, jeśli chcesz wejść do wnętrz poza mszą.

Dojazd

Pustelnia leży 3 km na wschód od Rytwian, przy drodze wojewódzkiej 764, ok. 5 km od Staszowa i 14 km od Połańca. Z Kielc jedzie się ok. 1,5 godziny, z Sandomierza – około godziny. Najwygodniej dotrzeć samochodem; ostatni odcinek prowadzi przez las. Na zwiedzanie z przewodnikiem i spacer zaplanuj 1,5–2 godziny.

W okolicy

Tuż przy klasztorze stoją kapliczka Matki Boskiej Fatimskiej, mogiły powstańców styczniowych, krzyż myśliwski Artura Radziwiłła i dąb „Trzybratek”. W samych Rytwianach warto zobaczyć pałac Radziwiłłów, a w promieniu godziny jazdy – ruiny zamku Krzyżtopór w Ujeździe, mury Szydłowa i opactwo w Koprzywnicy. Pustelnia słynie też z wydarzeń plenerowych: Klasztornej Majówki, odpustu 15 sierpnia i „Leśnej Apteki” w ostatnią niedzielę września.