Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej

Na prawie 30 hektarach w Wasilkowie, tuż za północną granicą Białegostoku, stoi wieś złożona z budynków przeniesionych z całego Podlasia: wiatraki, młyn wodny, kuźnia, chałupy drobnej szlachty i klasycystyczny dwór, w którym bywał Ignacy Paderewski. Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej to skansen tuż pod Białymstokiem i dobre miejsce, by w kilka godzin zrozumieć, jak wyglądała wieś na pograniczu kultur północno-wschodniej Polski.

Historia: skansen, który przetrwał pożar

Pracownia etnograficzna działała w Białymstoku od 1962 roku, a muzeum na wolnym powietrzu założono w 1982 roku jako oddział ówczesnego Muzeum Okręgowego. Projekt prof. Mariana Pokropka zakładał odtworzenie całych układów osadniczych regionu – szeregówki, ulicówki, przysiółka drobnoszlacheckiego, zabudowy kolonijnej oraz zespołów dworskiego i leśnego – na obszarze ponad stu hektarów między Supraślą, linią kolejową do Sokółki a drogą na Suwałki. Pierwszy budynek, kuźnię z Gródka, przeniesiono w 1984 roku, a do początku lat 90. udało się sprowadzić blisko 30 obiektów.

W listopadzie 1994 roku pożar strawił dziewięć budynków, a dziesiąty uratowano tylko do celów pozaekspozycyjnych. Spłonęła m.in. stodoła z połowy XVIII wieku – najstarszy obiekt skansenu – i dwa unikalne maneże chroniące kieraty. Po tej stracie teren ograniczono do niespełna 30 ha. Od końca lat 90. znów przenoszono zabytki, a we wrześniu 2016 roku z połączenia Białostockiego Muzeum Wsi i Działu Etnografii Muzeum Podlaskiego powstała samodzielna instytucja.

Co zobaczyć

• Dwór z Bobry Wielkiej z czterokolumnowym portykiem i dachem krytym gontem, przebudowany w 1818 roku; gościli w nim m.in. Jan Bułhak, Tadeusz Korzon i Ignacy Paderewski. Mieści wystawę wnętrz dworskich.
• Przysiółek drobnoszlachecki – pięć zagród wokół wspólnego wygonu, z chałupami z okolic Ciechanowca i Sokół.
• Dwa wiatraki-koźlaki z Tykocina i Wojnowiec oraz mały wiatrak typu holenderskiego z Bogdanek.
• Młyn wodny z Bagniuk z 1941 roku z gręplarnią do wełny i prasą do oleju.
• Chałupę białoruską z Grzybowszczyzny Starej z połowy XIX wieku – część mieszkalna i gospodarcza pod jednym dachem.
• Leśniczówkę z Lipniaka, gajówkę z Krusznika i remizę strażacką z Rudki z 1926 roku.

Ciekawostki

Przy gajówce z Krusznika leży głaz z rosyjską inskrypcją, upamiętniający pomiary Puszczy Knyszyńskiej wykonane przez carską administrację leśną w drugiej połowie XIX wieku. Wystawy stałe pokazują m.in. sztukę ludową Podlasia i wiejską szkołę w czasach PRL.

Informacje praktyczne (2026)

Teren jest otwarty przez cały rok, codziennie: od 1 kwietnia do 30 września w godz. 9:00–17:00, od 1 października do 30 marca 9:00–16:00. W sezonie (od 7 kwietnia do 30 września) bilet spacerowy kosztuje 15 zł (ulgowy 8 zł), a zwiedzanie wystaw z przewodnikiem (ok. 2 godziny) – 35 zł (ulgowy 25 zł); wejścia z przewodnikiem o 9:00, 12:00 i 15:00. Wystawy można oglądać wyłącznie z przewodnikiem. W poniedziałki wstęp jest bezpłatny. Poza sezonem część wystaw udostępnia się po wcześniejszym zgłoszeniu. Oprowadzanie po angielsku trzeba zarezerwować z wyprzedzeniem. Adres: ul. Leśna 7, Wasilków.

Tripto podpowiada

Na spacer po skansenie zaplanuj 1,5–2 godziny, a z wystawami – pół dnia. Przyjedź na jedno z wejść z przewodnikiem, bo bez niego zobaczysz budynki tylko z zewnątrz. Teren jest rozległy i częściowo leśny, więc przydadzą się wygodne buty i środek na komary latem.