Pałac w Ciążeniu

Późnobarokowy pałac biskupów poznańskich w Ciążeniu nad Wartą to jedno z największych i najciekawszych założeń rokokowych w Wielkopolsce. Trzykondygnacyjny gmach z mansardowym dachem, galerią i oficyną stoi w parku, który trzema tarasami schodzi ku Warcie. Od 1969 roku należy do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i działa jako Dom Pracy Twórczej – to nie muzeum z kasą biletową, ale miejsce, gdzie można przenocować i pospacerować po zabytkowym parku.

Historia: rezydencja biskupów i ziemian

Biskupia siedziba istniała w Ciążeniu już w średniowieczu – o pięknych ogrodach wokół niej pisał w swojej kronice Janko z Czarnkowa; pierwsze wzmianki o Ciążeniu pochodzą z drugiej połowy XIII wieku. Obecny pałac powstał dla biskupa Teodora Czartoryskiego. Źródła podają różnie datę budowy: według jednych wzniósł go w latach 1758–1768 architekt Józef Sacco, według zarządcy obiektu data rozpoczęcia prac nie jest znana, a w roku śmierci fundatora (1788) pałac stał już, ale nie był wykończony. Pewne jest, że dzieło dokończył biskup Ignacy Raczyński, który otoczył rezydencję parkiem; rokokowe wykończenie datuje się na ok. 1810 rok. Planowano połączyć pałac z oficynami galeriami po obu stronach, ale z powodu śmierci fundatora zbudowano tylko galerię wschodnią.

Na początku XIX wieku gościł tu car Aleksander I. W 1818 roku dobra biskupie skonfiskowano, a pierwszym prywatnym właścicielem został Wacław Gutakowski, adiutant cara. Jego rodzina trzymała majątek do 1860 roku, potem należał m.in. do Golczów, Dąbskich, Zakrzewskich i Gerliczów, którzy kupili go na licytacji w 1935 roku. Po wojnie w latach 1946–1964 działała tu szkoła podstawowa. Zespół pałacowo-parkowy wpisano do rejestru zabytków w 1949 roku.

Co zobaczyć

• Fasadę pałacu – parter oddzielony mocnym gzymsem, pseudoryzality z pilastrami wielkiego porządku i rokokową sztukaterią na kapitelach.
• Stiuki w dwóch salonach na piętrze – dekoracje na plafonach według projektów François de Cuvilliés, z motywami architektonicznymi, chińskimi i scenami sielankowymi (wnętrza nie są udostępniane jak w muzeum).
• Park – źródła podają różnie jego powierzchnię: 9,7 ha lub 12 ha. Południowa część opada trzema poziomami ku Warcie; na środkowym tarasie są dwa stawy i kopiec widokowy z panoramą doliny w Nadwarciańskim Parku Krajobrazowym.
• Pomnik przyrody – lipę drobnolistną o obwodzie pnia 520 cm i wysokości 29 m oraz aleję lipową zamykającą park od wschodu.
• Nowe nasadzenia – od lat 80. XX wieku w parku pojawiły się m.in. miłorząb, metasekwoja i cypryśnik błotny.

Ciekawostki

Przez dziesięciolecia pałac kojarzono przede wszystkim z masonerią. Mieściła się tu filia Biblioteki Uniwersyteckiej z kolekcją ok. 80 tys. woluminów druków wolnomularskich – od XVII-wiecznych druków różokrzyżowców po wydawnictwa z lat 30. XX wieku – uznawaną za jeden z największych takich zbiorów w Europie. W 2017 roku zbiory przeniesiono do Collegium Martineum w Poznaniu, więc w Ciążeniu już ich nie zobaczysz.

Tripto podpowiada

Dom Pracy Twórczej UAM mieści się przy ul. Wolności 33 w Ciążeniu (gmina Lądek, powiat słupecki) i oferuje noclegi, sale konferencyjne i wyżywienie – nocleg to najprostszy sposób, by spokojnie obejrzeć pałac i park. Jeśli chcesz wejść na teren lub do wnętrz jako turysta, zapytaj wcześniej administrację o aktualne zasady (tel. 63 276 41 24, ciazen@amu.edu.pl). Spacer po parku z wejściem na kopiec zajmie ok. godziny.