Mural historyczny w Pyzdrach

Na ścianie hali sportowej w Pyzdrach unosi się w powietrzu ksiądz z dziurą w brzuchu. To pleban Mikołaj z Biechowa, trafiony kamiennym pociskiem podczas oblężenia Pyzdr w 1383 roku – przy pierwszym udokumentowanym użyciu artylerii prochowej na ziemiach polskich. Trójwymiarowy mural o długości ponad 30 metrów i wysokości 12 metrów opowiada dzieje dawnego miasta królewskiego w kilkunastu scenach – od ucieczki królewicza Kazimierza przed Krzyżakami po bitwę powstania styczniowego.

Jak powstał

Północna ściana hali przy ul. 3 Maja to ważny element panoramy miasta od strony Warty. Przez lata wisiał na niej baner z okazji 750-lecia miasta, rozważano też ściankę wspinaczkową. Ostatecznie wygrał pomysł Michała Czerniaka, dyrektora Muzeum Regionalnego Ziemi Pyzdrskiej: namalować historię miasta. Projekt przygotował architekt i wykładowca Politechniki Poznańskiej Radosław Barek – autor słynnego muralu na poznańskiej Śródce – a malowała poznańska grupa artystyczna Murall pod jego nadzorem. Kontury przeniesiono na ścianę projektorem, a obraz namalowano pędzlami farbami sylikatowymi. Mural odsłonięto 25 czerwca 2016 roku.

Iluzję przestrzeni wzmacniają szczegóły poza samą ścianą: przed muralem ułożono z kamieni drogę prowadzącą do namalowanej bramy miejskiej, a na ścianie przyklejono kule udające pociski armatnie. Budynki na muralu powstały na podstawie źródeł historycznych, literackich i opisów archeologicznych, ale część to wyobraźnia artysty.

Budowle, których już nie ma

W tle stoi zamek królewski wzniesiony z polecenia Kazimierza Wielkiego po 1333 roku, dwa lata po spaleniu Pyzdr przez Krzyżaków. Na jego chorągiewce widać gwiazdę – symbol denara bitego w pyzdrskiej mennicy. Obok są kościół pofranciszkański, idealizowana gotycka fara, drewniany kościół św. Krzyża (spłonął w 1779 roku), synagoga i drewniany ratusz z dwiema datami: 1257 – lokacja miasta – i 1795, gdy Pyzdry przejęły władze pruskie. Całość zamyka ceglany mur z bramą i trzy wiatraki koźlaki.

Postacie i opowieści

• Kazimierz Wielki wychodzący z tunelu – według miejscowej legendy przyszły król uciekł przed Krzyżakami 27 lipca 1331 roku tajnym przejściem pod Wartą. Obok niego siedzą pająki krzyżaki – żartobliwa aluzja do najeźdźców.
• Rycerze przy armacie i lewitujący pleban – w 1383 roku puszkarz wystrzelił kamień w bramę miejską, który zabił stojącego za nią plebana z Biechowa. To pierwsze udokumentowane użycie artylerii prochowej na ziemiach polskich.
• Czarownice – przypominają proces z 4 maja 1699 roku, po którym spalono na stosie cztery kobiety: Annę, Jagatę, Katarzynę i Reginę.
• Generał Edmund Taczanowski z powstańcami – 29 kwietnia 1863 roku jego oddział wygrał pod Pyzdrami ośmiogodzinną bitwę z Rosjanami.
• Burmistrz Karol Ogrodowicz, pielgrzym zmierzający szlakiem św. Jakuba, trzy postacie z gałązkami winorośli z herbu miasta i dziewczynka Zosia z lalką, która spogląda zza bramy.

Tripto podpowiada

Mural jest dostępny przez całą dobę i bezpłatny. Na odczytanie scen zarezerwuj 20–30 minut – najlepiej z pewnej odległości, z placu przed halą, a potem podejdź bliżej do szczegółów. Wypatruj przyklejonych kul armatnich i daty 1795 na ratuszu. Spacer warto przedłużyć: po murze na hali w Pyzdrach powstały kolejne malowidła – na dawnej elektrowni, na schodach do klasztoru pofranciszkańskiego i na ogrodzeniu nad Wartą. W lipcu Pyzdry organizują imprezę „Wystrzałowe Pyzdry” z rekonstrukcją oblężenia z 1383 roku, a pod koniec sierpnia Bieg Kazimierzowski.