Kościół i klasztor pofranciszkański w Pyzdrach

Na skarpie nad Wartą, kilka kroków od rynku w Pyzdrach, stoi jeden z zaledwie trzech zachowanych średniowiecznych zespołów franciszkańskich w Wielkopolsce. Murowany kościół i klasztor wzniesiono około 1339 roku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego, po tym jak poprzednie zabudowania spalili Krzyżacy. Dziś kościół pw. Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela wciąż służy wiernym, a w dawnym klasztorze działa Muzeum Regionalne Ziemi Pyzdrskiej z krużgankami pokrytymi starymi malowidłami.

Historia: od Krzyżaków do kasaty

Pierwsze wzmianki o świątyni pochodzą z 1277 roku. W 1331 roku, po przegranej przez Polaków bitwie, wojska krzyżackie spaliły Pyzdry i nie oszczędziły kościoła ani klasztoru. Odbudowa w cegle za Kazimierza Wielkiego dała zespołowi gotycką bryłę, którą widać do dziś mimo późniejszych zmian. Po pożarze z 1589 roku świątynię podniosła z ruin okoliczna szlachta, a po wojnie szwedzkiej, w 1690 roku, klasztor otrzymał barokową formę czworoboku z wewnętrznym wirydarzem. Wieże powstały w latach 1735–1756. Po powstaniu styczniowym władze rosyjskie w 1864 roku skasowały zakon, a około 1910 roku wnętrze kościoła odnowiono według projektu Aleksandra Przewalskiego.

Co zobaczyć

• Gotycka bryła kościoła z barokowymi wieżami, najlepiej widoczna od strony Warty.
• Sklepienia żaglaste w nawie, powstałe po zniszczeniach z 1768 roku, oraz podwójne rzędy okien.
• Kaplica Matki Boskiej Pocieszenia po północnej stronie nawy, wtopiona w skrzydło klasztoru.
• Krużganki z malowidłami – muzeum odsłoniło i udostępniło zespół późnośredniowiecznych i barokowych fresków.
• Wirydarz – wewnętrzny dziedziniec klasztoru z figurą Matki Boskiej.

Muzeum w klasztorze

Muzeum w Pyzdrach powstało w 1957 roku, a w 1985 roku przeniosło się do dawnego klasztoru, zajmując refektarz, kuchnię klasztorną i piwnice. Na wystawach zobaczysz m.in. czaszkę piżmowoła sprzed ok. 35 tys. lat, kości mamuta i nosorożca włochatego, najstarszy dokument cechowy z 1531 roku od Zygmunta Starego oraz pamiątki po bitwie powstańczej pod Pyzdrami z 29 kwietnia 1863 roku. Jest też replika XIV-wiecznej hufnicy – przypomnienie, że podczas oblężenia Pyzdr w 1383 roku po raz pierwszy na ziemiach polskich odnotowano użycie armaty.

Tripto podpowiada

Muzeum (ul. Kaliska 25A) jest czynne od wtorku do niedzieli; według jego strony w sezonie (maj–wrzesień) we wtorki–piątki w godz. 10:00–17:00, w weekendy 13:00–17:00, poza sezonem krócej. Kościół pełni funkcję kościoła filialnego parafii NMP, więc wnętrze świątyni najłatwiej obejrzeć przy okazji nabożeństw albo po uzgodnieniu; przed przyjazdem potwierdź też w muzeum dostęp do krużganków. Na kościół, krużganki i wystawy zarezerwuj ok. 1,5 godziny. Po zwiedzaniu zejdź schodami w stronę Warty – stamtąd najlepiej widać, jak zespół góruje nad doliną.