Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Pyzdrach

Patrząc na Pyzdry z mostu na Warcie, trudno nie zatrzymać wzroku na wysokiej, ceglanej wieży z krenelażem. Wygląda jak fragment zamku, ale to wieża fary – gotyckiego kościoła Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Blanki są zresztą młodsze, niż sugerują: pochodzą z drugiej połowy XIX wieku, a przed wojną wieżę wieńczył jeszcze wysoki hełm. Kościół stoi przy ul. Farnej, kilka kroków od rynku.

Historia: z popiołów i pożarów

Pierwsza wzmianka o świątyni w Pyzdrach pochodzi z 1265 roku, gdy odbyła się w niej konsekracja biskupa poznańskiego Falenty. W 1331 roku miasto zniszczyli Krzyżacy, a kościół ograbiono. Co do daty budowy obecnej fary źródła podają różnie: nowa świątynia mogła powstać już podczas odbudowy miasta w latach 1333–1339, za Kazimierza Wielkiego, ale dokumentacja konserwatorska datuje zachowany korpus na drugą połowę XV wieku. Później kościół został kolegiatą – według różnych źródeł w 1519 lub 1525 roku.

Fara wielokrotnie płonęła, m.in. w wielkim pożarze miasta w 1768 roku, i po kolejnych odbudowach dostawiono jej nawy boczne. Wnętrze straciło przez to gotycki charakter. Gruntowna restauracja przypadła na lata 1865–1870, w latach 1958–1961 kościół regotycyzowano, a w latach 2005–2007 zakonserwowano polichromię nawy głównej. W dwudziestoleciu międzywojennym wieżę jeszcze nakrywał dach hełmowy, rozebrany tuż przed II wojną światową z powodu częstych uderzeń piorunów.

Na co zwrócić uwagę

• Wieża od zachodu – trójkondygnacyjna, z płaskim dachem i krenelażem; najlepiej wygląda z mostu na Warcie.
• Elewacje z cegły na cokole z kamienia polnego, z przyporami i ostrołukowymi oknami. Na wschodniej ścianie zakrystii trudno czytelne daty przebudów.
• Wnętrze – trójnawowe, ze sklepieniem żaglastym i prezbiterium zamkniętym trójbocznie.
• Południowa zakrystia z gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym na kamiennych wspornikach i zwornikiem z Barankiem Bożym.
• Późnogotycka kamienna chrzcielnica i krucyfiks z początku XVI wieku – najstarsze elementy wyposażenia.

Tripto podpowiada

To czynny kościół parafialny bez stałych godzin zwiedzania, więc do środka najłatwiej wejść przed mszą lub po niej; w czasie liturgii zrezygnuj ze zwiedzania. Zakrystia nie zawsze jest udostępniana – o sklepienie z Barankiem zapytaj w parafii. Na kościół z zewnątrz i wewnątrz wystarczy 20–30 minut. Po drodze zajrzyj na wzgórze z dawnym klasztorem franciszkanów, gdzie działa Muzeum Ziemi Pyzdrskiej, a stamtąd zejdź mozaikowymi schodami nad Wartę.