Rynek w Pyzdrach

W 1383 roku, podczas oblężenia Pyzdr przez wojska księcia mazowieckiego Siemowita IV, kronikarze po raz pierwszy odnotowali na ziemiach polskich użycie armaty. Od stycznia 2024 roku przypomina o tym na rynku rzeźba trzech średniowiecznych artylerzystów przy działku. Szeroki plac z zielonym skwerem to dobry początek spaceru po jednym z najstarszych miast Wielkopolski – dawnym mieście królewskim nad Wartą, w którym zapadały decyzje ważne dla całego kraju.

Miasto, które bywało stolicą wydarzeń

Pierwsza wzmianka o Pyzdrach pochodzi z 1232 roku. Dokument lokacyjny się nie zachował, ale miasto lokowano na prawie magdeburskim, najpewniej za księcia Bolesława Pobożnego; w latach 80. XIII wieku działała tu nawet mennica. W 1318 roku Władysław Łokietek zwołał do Pyzdr zjazd, który postanowił prosić papieża o zgodę na jego koronację, a 6 czerwca 1346 roku Kazimierz Wielki ogłosił tu statuty prawne dla Wielkopolski. Pyzdry otrzymały wtedy mury i czworoboczny zamek. Od średniowiecza do 1846 roku były siedzibą powiatu i sądów szlacheckich.

Co zobaczyć przy rynku

• Rzeźba artylerzystów – trzy postacie przygotowujące działo do strzału; autorem jest Dariusz Guńka. Jej odsłonięcie, uświetnione wystrzałem z armaty, zakończyło rewitalizację rynku.
• Dom podcieniowy (Rynek 17) – parterowy, drewniany dom z 1768 roku, ustawiony szczytem do rynku, z podcieniem na czterech słupach. Przez kilka lat był siedzibą Muzeum Regionalnego, które dziś urządza w nim wystawy czasowe.
• Pamiątki 700-lecia miasta i pomnik Bolesława Pobożnego, uważanego za założyciela Pyzdr.
• Wieże kościołów – z rynku widać ceglaną farę Narodzenia NMP i dawny kościół franciszkanów, dziś jedne z najcenniejszych zabytków miasta.

Ciekawostki

Pyzdry płonęły wielokrotnie: w 1331 roku spalili je Krzyżacy, w 1655 roku zajęli Szwedzi, a w 1768 roku wielki pożar wywołały wojska carskie ścigające konfederatów barskich. Rok 1768 to także data budowy domu podcieniowego – jednego z niewielu świadków dawnej drewnianej zabudowy. Pod koniec XVI wieku w mieście pracowało 181 rzemieślników i przekupniów, w tym 21 szewców i 20 szynkarzy. Pod Pyzdrami odbywały się też przeglądy pospolitego ruszenia województwa kaliskiego.

Tripto podpowiada

Rynek jest dostępny przez całą dobę i bezpłatny. Pyzdry leżą na wysokim prawym brzegu Warty, przy drodze wojewódzkiej nr 442 Września–Kalisz. Na sam plac wystarczy 20–30 minut, ale lepiej potraktować go jako start pętli: od rzeźby artylerzystów do domu podcieniowego, dalej do kościoła pofranciszkańskiego i nad Wartę – to około godziny. Wystawy w domu podcieniowym nie są otwarte codziennie; aktualne terminy sprawdź w Muzeum Ziemi Pyzdrskiej lub na stronie gminy.