Dawne Opactwo Cystersów w Lądzie

Z drogi nad Wartą widać najpierw dwie ażurowe wieże i ogromną kopułę – barokową koronę opactwa, które w XVIII wieku uchodziło za najstarszy klasztor cysterski w Rzeczypospolitej. Za tą fasadą kryje się jednak coś starszego i rzadszego: gotyckie oratorium św. Jakuba z malowidłami z około 1370 roku, jednymi z najcenniejszych w Polsce. Od 1 lipca 2009 roku zespół w Lądzie jest Pomnikiem historii, a od 1921 roku gospodarzami są tu salezjanie.

Historia: mnisi znad Renu

Według tradycji klasztor założono w 1145 roku, prawdopodobnie jako filię opactwa w Łeknie; samodzielny był od około 1175 roku. Po 1193 roku, staraniem księcia Mieszka Starego, osiedlili się tu cystersi z Altenbergu koło Kolonii, a aż do XVI wieku zakonnicy pochodzili z Nadrenii. Opactwo szybko się bogaciło: około 1300 roku miało 30 wsi, a w 1500 roku już 52 wsie i 3 miasteczka. Dopiero ustawa sejmowa z 1538 roku nakazała wybierać na opata Polaka – niemieccy mnisi nie pogodzili się z tym i odeszli do Henrykowa na Śląsku.

Złoty wiek przyniósł XVIII wiek i rządy opata Mikołaja Antoniego Łukomskiego (1697–1750), nazywanego drugim fundatorem. Przebudowę kościoła zaczęto w 1651 roku, a w latach 1728–1737 włoski architekt Pompeo Ferrari zamknął świątynię centralną częścią z 38-metrową kopułą. Kościół konsekrowano w 1743 roku. Kasata nastąpiła w 1819 roku, później byli tu kapucyni, a w latach 1939–1941 Niemcy urządzili w klasztorze obóz przejściowy dla duchownych. Wśród 152 więźniów był biskup Michał Kozal; większość wywieziono do Dachau.

Co zobaczyć

• Oratorium św. Jakuba – gotycka polichromia z ok. 1370 roku z programem rycerskim, eschatologicznym i heraldycznym; malowidła upamiętniają fundatorów, m.in. starostę generalnego Wielkopolski Wierzbiętę z Paniewic.
• Kopułę z freskami Jerzego Wilhelma Neunhertza z 1733 roku – alegorię triumfu Bożej Mądrości.
• Ołtarz św. Urszuli z relikwiami sprowadzonymi z Altenbergu jeszcze w XIII wieku i stiukowy nagrobek opata Łukomskiego.
• Organy z 1734 roku, dzieło cystersa Józefa Koeglera, oraz rzeźbione stalle z około 1680 roku.
• Krużganki wokół wirydarza i kapitularz ze sklepieniem wspartym na jednym filarze.
• Późnogotycki tryptyk z figurami Matki Bożej i świętych z pierwszej ćwierci XVI wieku.

Tripto podpowiada

Opactwo jest czynnym domem salezjanów i siedzibą seminarium, dlatego część pomieszczeń jest niedostępna, a wejście do oratorium i krużganków trzeba uzgodnić z gospodarzami. Kościół zwiedzisz poza nabożeństwami w około 45 minut; z oratorium i klasztorem zarezerwuj półtorej godziny. Jeśli wnętrza będą zamknięte, oficjalna strona opactwa udostępnia wirtualny spacer. Najładniejszy widok na całość jest z łąk w dolinie Warty, szczególnie w popołudniowym świetle. Ląd leży w powiecie słupeckim, niedaleko Słupcy, na Szlaku Cysterskim.