Obóz Birkenau

Auschwitz II-Birkenau w Brzezince to największa część niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau i miejsce, w którym zginęła zdecydowana większość jego ofiar. Rozległy teren z barakami, rampą kolejową i ruinami komór gazowych należy do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau i jest wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Birkenau zwiedza się zwykle jako drugą część wizyty, po Auschwitz I – to cmentarz bez grobów, który wymaga ciszy i czasu.

Historia Birkenau

Budowę obozu rozpoczęto w październiku 1941 roku we wsi Brzezinka (niem. Birkenau), około 3 km od obozu macierzystego. Mieszkańców wysiedlono, a ich domy rozebrano. Obóz planowano jako miejsce dla jeńców wojennych; od 1942 roku stał się głównym miejscem zagłady Żydów deportowanych z całej okupowanej Europy. Według Muzeum w Birkenau zginęło około 90% ofiar kompleksu Auschwitz – blisko milion ludzi, w ogromnej większości Żydów. Zginęło tu też około 20 tysięcy Romów i Sinti oraz wielu Polaków i więźniów innych narodowości.

Pierwsze komory gazowe urządzono w 1942 roku w dwóch przebudowanych domach wiejskich (tzw. bunkry 1 i 2). Do połowy 1943 roku uruchomiono cztery krematoria z komorami gazowymi (II–V). Większość deportowanych kierowano do komór gazowych bezpośrednio po selekcji, bez rejestracji w obozie. W maju 1944 roku doprowadzono bocznicę kolejową z rampą do wnętrza obozu – w ciągu kilku tygodni od połowy maja do początku lipca 1944 roku deportowano tu około 437 tysięcy Żydów z Węgier. 7 października 1944 roku członkowie Sonderkommanda podjęli zbrojny bunt i podpalili krematorium IV. W styczniu 1945 roku SS wysadziło krematoria II, III i V, by zatrzeć ślady zbrodni. Żołnierze Armii Czerwonej dotarli do Auschwitz 27 stycznia 1945 roku.

Co zobaczysz w Birkenau

• Budynek bramy z wieżą (tzw. Brama Śmierci), przez który wjeżdżały pociągi; z wieży roztacza się widok na cały teren.
• Rampa i bocznica kolejowa – miejsce selekcji deportowanych z lat 1944–1945.
• Baraki murowane i drewniane w odcinkach obozu, m.in. dawnego obozu kobiecego, oraz pola z kominami po rozebranych barakach, które pokazują skalę obozu.
• Ruiny krematoriów i komór gazowych II i III, a między nimi Międzynarodowy Pomnik Ofiar Obozu, przy którym tablice upamiętniają ofiary w ich językach. Tu – i przy Ścianie Straceń w Auschwitz I – można zapalić znicz.
• Budynek tzw. sauny (centralna łaźnia) oraz ruiny krematoriów IV i V w zachodniej części terenu.

Muzeum informuje, że niektóre części Birkenau są czasowo wyłączone ze zwiedzania z powodu prac konserwatorskich.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Na zwiedzanie Birkenau zaplanuj co najmniej 90 minut; całe zwiedzanie ogólne z edukatorem (Auschwitz I i Birkenau) trwa około 3,5 godziny. Teren jest bardzo rozległy, a przejście głównych miejsc to kilka kilometrów pieszo po nierównej nawierzchni. Obowiązuje ta sama imienna karta wstępu co w Auschwitz I – bezpłatna, ale rezerwowana wyłącznie online na visit.auschwitz.org (od 1 marca 2026 roku przy wejściu nie ma kart). Rezerwacja otwiera się o 12:00 na 90 dni naprzód; karty nie podlegają zmianie ani zwrotowi.

W godzinach największego ruchu wejście na teren obu części jest możliwe tylko z edukatorem Muzeum (w październiku 7:30–16:00, w listopadzie i styczniu 7:30–14:00, w grudniu 7:30–13:00). Indywidualna karta na zwiedzanie z edukatorem kosztuje 140 zł po polsku lub 150 zł w innym języku (ulgowa 130/140 zł; cennik od 2 stycznia 2026 roku).

Przejazd między Auschwitz I a Birkenau. Muzeum zapewnia przejazd uczestnikom zwiedzania z edukatorem; autobus ma platformę dla osób na wózkach. Osoby zwiedzające samodzielnie powinny sprawdzić dostępność przejazdu przy rezerwacji. Odległość ok. 3 km można pokonać pieszo (ul. Więźniów Oświęcimia, Jaracza, Leszczyńskiej i Męczeństwa Narodów), taksówką lub samochodem – przy Birkenau działa płatny parking miejski.

Zima 2026/27 i praktyczne wskazówki

Muzeum jest czynne codziennie oprócz 1 stycznia, 25 grudnia i Niedzieli Wielkanocnej. Godziny wejść w sezonie zimowym (stan na październik 2026): listopad i styczeń 7:30–15:00, grudzień 7:30–14:00, luty 7:30–16:00; na terenie można pozostać 90 minut po ostatnim wejściu. W grudniu oznacza to, że teren zamyka się o 15:30 – Birkenau lepiej zaplanować na przedpołudnie, z edukatorem.

Birkenau to otwarta przestrzeń bez osłony przed wiatrem i deszczem. Zimą obowiązuje poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych ścieżkach. Zabierz ciepłą, nieprzemakalną odzież i wygodne buty; jesienią i wiosną ścieżki bywają błotniste. Na terenie nie wolno jeść ani palić, a bagaż może mieć maksymalnie 35 × 25 × 15 cm.

Dla kogo

Muzeum zaleca zwiedzanie osobom od 14. roku życia. Osoby na wózkach powinny liczyć się z długimi dystansami i nierówną nawierzchnią; do budynków na trasie dostępne są parterowe części. Z psami (poza psami asystującymi) nie można wejść. Obowiązuje strój stosowny do charakteru miejsca i zachowanie z szacunkiem dla ofiar.

Dojazd

Brzezinka należy do gminy Oświęcim i leży około 60 km na zachód od Krakowa. Zwiedzanie zwykle zaczyna się w Auschwitz I (Centrum Obsługi Odwiedzających, ul. Więźniów Oświęcimia 55, bezpłatny parking), skąd jedzie się lub idzie do Birkenau. Lotniska Kraków-Balice i Katowice-Pyrzowice są oddalone od Muzeum o około 50 km.