Kościół ewangelicki w Pszczynie

Na pszczyńskim Rynku, tuż obok ratusza, stoi świątynia, która spłonęła dwa razy i dwa razy wróciła — za każdym razem dzięki pieniądzom wiernych i książąt. Kościół ewangelicki to dziś neobarokowa budowla z miedzianymi hełmami, a jej wnętrze w bieli i złocie jest, według opisów, największą salą w mieście. W 2026 roku mija 280 lat od pierwszego poświęcenia kościoła.

Historia: zbór, który musiał czekać prawie 40 lat

Luteranizm wprowadził w Pszczynie Karol Promnitz, który objął rządy w państwie pszczyńskim w 1568 roku. Po kontrreformacji ewangelicy na dziesięciolecia stracili swoje świątynie, a od połowy XVII wieku nabożeństwa wolno było odprawiać tylko w kaplicy zamkowej. Starania o własny kościół podjęto w 1709 roku, ale zgodę wydał dopiero w 1742 roku król pruski Fryderyk II, gdy Śląsk przeszedł pod panowanie Prus.

Pierwszy kościół — jeszcze bez wieży — zaprojektował nadworny architekt Promnitzów Christian Jahne. Poświęcono go 7 sierpnia 1746 roku, a obok urządzono szkołę ewangelicką z mieszkaniem dla nauczyciela. Dwa lata później świątynia spłonęła w wielkim pożarze miasta i szybko ją odbudowano dzięki Janowi Erdmannowi Promnitzowi. W 1860 roku dostawiono wieżę według projektu książęcego budowniczego Juliusa Augustiniego.

W nocy z 24 na 25 stycznia 1905 roku kościół spłonął ponownie. Odbudową kierował architekt Scheinnert, który zaraz potem zajął się przebudową zamku Książ. Trzy nowe dzwony sprowadzono z Turyngii, a ludwisarz Schilling dostał za nie 7000 marek. Uroczyste poświęcenie odbyło się 3 stycznia 1907 roku.

Co zobaczyć

• Fasadę od Rynku z portalem na dwóch kolumnach jońskich, dużymi oknami piętra i dwoma narożnymi ryzalitami pod miedzianymi hełmami. Dach jest mansardowy, a wieża po północno-zachodniej stronie ma najokazalszy hełm.
• Płytę nagrobną szlachcica Zawadzkiego z Polanki (zm. 1716) na zewnętrznej ścianie — starszą niż sam kościół.
• Drewniane empory biegnące wokół wnętrza, typowe dla świątyń luterańskich.
• Ołtarz z obrazem Wniebowstąpienia — dar księżnej Augustyny Anhalt-Köthen.
• Lożę książęcą z herbem Hochbergów naprzeciw ambony oraz niewielki chór z organami nad ołtarzem.

Ciekawostki

Przez prawie dwa stulecia parafia dzieliła się na zbór miejski, niemieckojęzyczny, i wiejski, polskojęzyczny — podział przetrwał do 1939 roku. Zanim Pszczyna dostała własny kościół, miejscowi luteranie jeździli na nabożeństwa do kościoła Jezusowego w Cieszynie, oddalonego o około 50 km.

Tripto podpowiada

• Wejście: kościół jest czynną świątynią. Nabożeństwo odbywa się w każdą niedzielę o 10:00 i jest transmitowane w internecie. Parafia nie publikuje godzin zwiedzania, więc wnętrze najpewniej zobaczysz przy okazji nabożeństwa lub po kontakcie z kancelarią (ul. ks. Bogedaina 9, tel. +48 32 210 33 92).
• Czas: na kościół wystarczy 15–30 minut.
• Połącz z: zamkiem w Pszczynie, parkiem zamkowym, Pokazową Zagrodą Żubrów i skansenem Zagroda Wsi Pszczyńskiej — wszystko w zasięgu krótkiego spaceru.
• Najlepsze ujęcie: fasada kościoła razem z sąsiednim ratuszem, sfotografowana z przeciwnej strony Rynku.