Rynek w Pszczynie

Codziennie w południe nad pszczyńskim rynkiem rozbrzmiewa hejnał, ale nie podniosła melodia, tylko żartobliwa miejscowa przyśpiewka ludowa. Plac, wydłużony ze wschodu na zachód, należy do największych w południowej Polsce i zachował średniowieczny układ ulic. Z jego zachodniego krańca przez Bramę Wybrańców wchodzi się prosto na dziedziniec zamku.

Plac targowy na kupieckim szlaku

Osada, z której wyrosła Pszczyna, formowała się przy trakcie z Krakowa przez Oświęcim ku Bramie Morawskiej, dlatego plac targowy od początku ciągnął się wzdłuż osi wschód–zachód. Obecny kształt prostokąta rynek uzyskał w XIV–XV wieku, gdy miasto otaczały drewniano-ziemne obwarowania. Ich przebieg wyznaczają dziś ulice Warowna, Piwowarska i Basztowa.

Zabudowa była początkowo drewniana i wielokrotnie płonęła. Pierwszymi murowanymi budynkami przy rynku były ratusz i kościół ewangelicki, oba w pierzei północnej. Po ostatnim wielkim pożarze w 1748 roku drewniane domy zastąpiono murowanymi i od tego czasu rynek zachowuje swój układ. Najlepiej zachowana zwarta zabudowa z XVIII–XIX wieku stoi w pierzei południowej.

Ratusz, który kupiono

Siedziba władz to w istocie dawna kamienica, którą miasto kupiło w 1716 roku od wdowy po Mateuszu Janiku za 110 złotych reńskich. Budynek pochodził prawdopodobnie z 1658 roku i przetrwał pożary z lat 1679 i 1748. W 1738 roku dodano wieżę z zegarem, w 1861 roku nadbudowano piętro, a obecny neorenesansowy wygląd ratusz zyskał po przebudowie w 1931 roku. Elewacje wpisano do rejestru zabytków w 2020 roku.

Na co zwrócić uwagę

• Brama Wybrańców – wzniesiona w 1687 roku w stylu późnego renesansu, co potwierdza chronogram nad wejściem. Według legendy pierwszymi „wybrańcami” strzegącymi zamku byli ułaskawieni przez księcia zbójnicy Eliasz i Pistulka, upamiętnieni kamiennymi figurami.
• Frykówka – barokowa narożna kamienica w pierzei północnej, na rogu ulicy Ratuszowej, dawna winiarnia.
• Kościół ewangelicki przylegający do ratusza, zbudowany w latach 1743–1746.
• Ławeczka księżnej Daisy z 2009 roku w zachodniej części placu oraz replika dawnej studni.
• Platany posadzone w latach 90. XX wieku i placyk z fontannami w części wschodniej.

Ciekawostki

W 1922 roku na zachodnim krańcu rynku stanęła brama triumfalna, przez którą 29 czerwca do miasta uroczyście wkroczyło Wojsko Polskie. Stąd nazwa ulicy Wojska Polskiego, w którą płynnie przechodzi plac. Ostatnią przebudowę płyty rynku, o powierzchni 0,32 ha, poprzedziły w 2015 roku badania archeologiczne. Od 1967 roku rynek jest wpisany do rejestru zabytków.

Tripto podpowiada

Bądź na rynku tuż przed południem, żeby usłyszeć hejnał, a potem przejdź przez Bramę Wybrańców do zamku i parku. W maju plac wypełnia wystawa ogrodnicza „Ogrody Daisy”, a zimą staje na nim lodowisko. Na sam rynek wystarczy pół godziny, ale jako punkt startowy do zwiedzania Pszczyny zarezerwuj cały dzień. Deptakiem ulicy Piastowskiej dojdziesz stąd do Muzeum Prasy Śląskiej.