Centrum Żydowskie i synagoga Chewra Lomdei Misznajot w Oświęcimiu

Centrum Żydowskie w Oświęcimiu z synagogą Chewra Lomdei Misznajot to miejsce, które opowiada o mieście sprzed 1940 roku – o Oświęcimiu, który jego żydowscy mieszkańcy nazywali Oszpicin. W skład Centrum wchodzą Muzeum Żydowskie, jedyna zachowana synagoga w mieście i Café Bergson. To dobry punkt, by zrozumieć, czyje życie zostało przerwane, zanim nazwa Auschwitz stała się symbolem zagłady.

Historia synagogi i Centrum

Przed II wojną światową Żydzi stanowili większość mieszkańców Oświęcimia. Bractwo Chewra Lomdei Misznajot („Bractwo Studiujących Misznę”) zarejestrowano w 1893 roku; w 1912 roku kupiło ono posesję przy dawnym placu Szpitalnym, a synagoga – dom modlitwy i nauki typu bet midrasz – działała co najmniej od 1918 roku. Podczas okupacji Niemcy zdewastowali wnętrze i urządzili w budynku magazyn amunicji. Po wojnie przez krótki czas modliła się tu nieliczna ocalała społeczność, która do połowy lat 50. niemal w całości wyjechała z miasta. Później budynek przejęło państwo, a w latach 1992–1997 mieścił się w nim magazyn dywanów.

W 1998 roku synagoga jako pierwszy obiekt kultu żydowskiego w Polsce wróciła do gminy żydowskiej na podstawie ustawy z 1997 roku, a następnie została przekazana Fundacji Auschwitz Jewish Center, założonej w Nowym Jorku w 1995 roku. Po remoncie w latach 1999–2000 synagogę otwarto 12 września 2000 roku; wtedy też rozpoczęło działalność Centrum Żydowskie.

Co zobaczysz

• Synagoga – prostokątna sala modlitwy z drewnianym aron ha-kodesz, bimą i ławami; zachowała się m.in. tablica z 1928 roku upamiętniająca zarządców synagogi. Budynek nadal służy jako miejsce modlitwy dla grup z całego świata.
• Muzeum Żydowskie z wystawą stałą o ponad 400 latach obecności Żydów w Oświęcimiu: fotografie, dokumenty i przedmioty, w tym znaleziska z wykopalisk na miejscu Wielkiej Synagogi.
• Café Bergson w dawnym domu rodziny Klugerów – przez nią prowadzi wejście do muzeum i synagogi. Szymon Kluger (1925–2000) był ostatnim żydowskim mieszkańcem miasta.

W bilecie mieści się także wstęp na cmentarz żydowski, na którym zachowało się około tysiąca macew; wizytę trzeba wcześniej zarezerwować, a klucz wydaje obsługa muzeum. Kilka minut pieszo od Centrum znajduje się Park Pamięci Wielkiej Synagogi (ul. Berka Joselewicza 5), otwarty w 2019 roku w 80. rocznicę zniszczenia synagogi przez Niemców; park jest dostępny codziennie.

Jak zwiedzać

Na muzeum i synagogę zaplanuj około godziny, z cmentarzem i spacerem po mieście – dwie do trzech. Muzeum udostępnia bezpłatną aplikację Oshpitzin (m.in. po polsku, angielsku i niemiecku), która prowadzi śladami dawnych synagog, szkół i domów. Grupy mogą zamówić zwiedzanie z przewodnikiem po polsku, angielsku, niemiecku lub hebrajsku przez formularz na stronie muzeum.

Informacje praktyczne

Stan na październik 2026:

• Godziny: codziennie 10:00–18:00; muzeum jest zamknięte w święta żydowskie – przed przyjazdem sprawdź kalendarz na oshpitzin.pl (także zimą 2026/27).
• Bilety (muzeum, synagoga i cmentarz): normalny 25 zł, ulgowy 20 zł (uczniowie i studenci do 26 lat), rodzinny 50 zł (2+1 lub 2+2), dzieci do 6 lat bezpłatnie.
• Przewodnik: dla małych grup do 5 osób 200 zł plus bilety; spacer po mieście i cmentarzu dla grupy do 25 osób – 300 zł.
• Adres i kontakt: pl. ks. Jana Skarbka 5, Oświęcim; tel. 510 781 199, info@ajcf.pl.

Dojazd i w okolicy

Centrum leży w historycznym centrum Oświęcimia, przy placu Skarbka, u stóp wzgórza zamkowego – około 3 km od Miejsca Pamięci Auschwitz. Z Krakowa (ok. 60 km) dojedziesz autobusem lub pociągiem do Oświęcimia. Tuż obok stoi zamek z gotycką wieżą (Muzeum Zamek), a kilka minut dalej – Rynek z ratuszem. Połączenie wizyty w Centrum Żydowskim z Miejscem Pamięci Auschwitz pozwala zobaczyć nie tylko zbrodnię, ale też świat, który zniszczyła.