Żubry w Jankowicach

Dwa pszczyńskie żubry, krowa Planta i byk Plebejer, znalazły się wśród dwunastu zwierząt, od których po I wojnie światowej odbudowano cały gatunek. Ich historię najlepiej poznać w Jankowicach koło Pszczyny, gdzie Nadleśnictwo Kobiór prowadzi Ośrodek Hodowli Żubrów i Edukacji Leśnej z bezpłatną zagrodą pokazową. To jedyne miejsce w Lasach Pszczyńskich, w którym żubry są dostępne dla oczu turystów.

Historia: jelenie za żubry

W 1865 roku książę pszczyński Jan Henryk XI Hochberg dokonał wymiany z carem Aleksandrem II: 20 jeleni z lasów pszczyńskich za 4 żubry z Puszczy Białowieskiej – byka i trzy krowy. Zwierzęta trzymano najpierw w niewielkiej zagrodzie w Murckach, a od 1891 roku w zwierzyńcu obejmującym około 11 tys. ha lasów między Cielmicami a Jankowicami. Stado rosło tak dobrze, że w 1918 roku liczyło 74 osobniki, a na polowania przyjeżdżał m.in. cesarz Wilhelm II. Wojna i powstania śląskie niemal je unicestwiły: przetrwały trzy okaleczone zwierzęta – Plebejer z odstrzelonym ogonem, kaleki Platon i postrzelona w udo Planta.

Linia pszczyńska

Z potomstwa Planty i Plebejera wywodzi się linia pszczyńska – imiona jej zwierząt zaczynają się od liter „PL”. Ich wnuk Plisch trafił w 1936 roku do Białowieży i do śmierci był ojcem 45 cieląt; czternaście z nich wykorzystano przy odtwarzaniu żubrów w Puszczy Białowieskiej. Na przełomie 1953 i 1954 roku pryszczyca zabiła 19 pszczyńskich żubrów i przez półtora roku w Pszczynie nie było ani jednego. Hodowlę odbudowano zwierzętami z Niepołomic, Smardzewic i Białowieży, a potem wymieniano osobniki tak, by do Pszczyny wróciła linia pszczyńska.

Co zobaczyć

• Zagroda pokazowa o powierzchni 10 ha – część lasu i łąki, na której żyją żubry linii pszczyńskiej. Ich utrzymywanie to także eksperyment pokazujący, jak chów wsobny wpływa na zdrowie zwierząt.
• Rezerwat Żubrowisko (744,77 ha, od 1996 roku) – zamknięty, ogrodzony obszar za zagrodą, w którym w stanie półwolnym żyje stado linii białowieskiej. Do rezerwatu się nie wchodzi.
• Ścieżka przyrodnicza „W krainie pszczyńskiego żubra” wokół zagrody: 16 tablic tematycznych, ławki i mała architektura.
• Wiata widokowa i budynek dydaktyczny, w którym leśnicy prowadzą zajęcia dla grup.

Informacje praktyczne

Wstęp dla turystów indywidualnych jest bezpłatny. Według komunikatu nadleśnictwa z czerwca 2025 roku zagroda jest otwarta w maju–wrześniu wt.–pt. 10:00–17:00, sob.–nd. 10:00–20:00, a w październiku–kwietniu wt.–pt. 10:00–16:00, sob.–nd. 10:00–17:00 (do zmierzchu); w święta jak w weekendy. W poniedziałki ośrodek jest zamknięty. Adres: Jankowice, ul. Żubrów 151 (gmina Pszczyna). Grupy zorganizowane umawiają się wcześniej.

Tripto podpowiada

Na spacer wokół zagrody i chwilę w wiacie wystarczy około godziny. Psa zostaw w domu – regulamin zabrania wprowadzania psów, a także jazdy rowerem po terenie ośrodka, dokarmiania i płoszenia żubrów. Nie przechodź przez ogrodzenie, nawet jeśli zwierzęta stoją daleko. Na stronie nadleśnictwa ścieżka edukacyjna figuruje jako przebudowywana, więc przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne komunikaty.