Kościół św. Piotra i Pawła w Brzegu

Najstarszy kościół Brzegu od prawie pięciu stuleci nie służy do modlitwy. Gotycką świątynię franciszkanów, wzmiankowaną w 1285 roku, zamieniono w arsenał, potem w magazyn, remizę strażacką i sklep meblowy, a w 1997 roku powódź zwaliła jej wieżę. Dziś ceglana bryła z dwoma stromymi szczytami stoi nieużytkowana i ogląda się ją z zewnątrz – ale mało który budynek w mieście opowiada tak wiele o jego historii.

Historia: od klasztoru do arsenału

Pierwszą wzmiankę o kościele zostawił w 1285 roku Herman von Gleichen. Badania architektów z Politechniki Wrocławskiej pokazały, że pod koniec XIII wieku powstało tu trójprzęsłowe prezbiterium i dwunawowy, czteroprzęsłowy korpus. W drugiej połowie XIV wieku dodano przęsło ołtarzowe i powiększono nawę południową, a po pożarze z 1494 roku świątynię odbudowano – z około 1500 roku pochodzi sklepienie sieciowe nawy głównej.

W 1527 roku książę Fryderyk II legnicki wprowadził w mieście luteranizm, franciszkanie odeszli, a budynek przejęło miasto. W 1582 roku przebudowano go na arsenał. Od końca XIX wieku pełnił funkcje magazynowe, w latach 30. XX wieku mieściła się tu remiza straży pożarnej, a później skład spółdzielni rolniczej i sklep meblowy.

Powódź i ratowanie zabytku

Podczas powodzi tysiąclecia w 1997 roku runęła wieża i część murów. Od 2001 roku o odbudowę zabiega m.in. Stowarzyszenie na rzecz Ratowania Kościoła Pofranciszkańskiego, a w 2003 roku miasto przekazało obiekt archidiecezji wrocławskiej za symboliczną złotówkę. W 2013 roku archidiecezja uzyskała 1,7 mln zł z programów ministra kultury na dach nad nawami, rekonstrukcję fasady zachodniej i odsłonięcie gotyckich okien.

Ciekawostki

Archeolodzy w 2010 roku dokopali się do kolejnych poziomów podłóg. Najstarsza zachowana posadzka z pierwszej połowy XIV wieku jest ułożona z ceramicznych płytek 23 × 23 cm, nad nią leżą resztki drewnianej podłogi książęcego arsenału z końca XVI wieku. Poziom z XIII wieku znajduje się aż 1,5 m poniżej dzisiejszej betonowej posadzki. Wokół kościoła odkryto pochówki zakonników. W 2022 roku archidiecezja wystawiła budynek na sprzedaż za 2,5 mln zł, co wywołało sprzeciw burmistrza; opolska konserwator zabytków widziała tu raczej salę koncertową lub bibliotekę.

Tripto podpowiada

Wnętrze jest niedostępne – budynek stoi nieużytkowany, więc zabytek ogląda się z zewnątrz, bezpłatnie i o każdej porze. Na obejście murów wystarczy 10–15 minut. Zwróć uwagę na dwa wysokie ceglane szczyty, przypory i zamurowane ostrołukowe okna, które zdradzają średniowieczny rodowód.

Kościół stoi przy ul. Młyńskiej, kilka minut pieszo od Rynku. Najlepiej połączyć go ze spacerem po Starym Mieście: Zamek Piastów Śląskich z renesansowym dziedzińcem i Muzeum Piastów Śląskich, kościół św. Mikołaja i renesansowy ratusz leżą w promieniu kilkuset metrów. Brzeg leży około 45 km na południowy wschód od Wrocławia i ma dobre połączenia kolejowe.