Kościół św. Jakuba Apostoła w Małujowicach

Z zewnątrz to „tylko” ceglany gotycki kościół w podbrzeskiej wsi. W środku ściany, łuk tęczy i strop pokrywa blisko 1000 m² średniowiecznych malowideł – to uznawany za największy w Polsce zespół polichromii z czasów późnego średniowiecza. Kościół św. Jakuba Apostoła w Małujowicach jest od 2022 roku pomnikiem historii, a od Sądu Ostatecznego na łuku tęczy wziął się jego przydomek „śląska Sykstyna”.

Historia: od Henryka III do pomnika historii

Świątynię, pierwotnie pod wezwaniem NMP, wzniesiono około 1250 roku z inicjatywy księcia Henryka III Białego; po jego śmierci w 1266 roku budowę prowadził Henryk IV Probus. Pierwsza wzmianka w dokumentach pochodzi z 1288 roku. W pierwszej połowie XIV wieku kościół rozbudował właściciel wsi Samborius, a na początku XV wieku dostawiono wieżę i kruchtę. W latach 1309–1534 patronat sprawowały wrocławskie dominikanki.

Malowidła powstawały warstwami: najpierw w prezbiterium (XIV wiek), potem w nawie, gdzie przed 1380 rokiem pracowali malarze z kręgu praskiego. Wojny husyckie przerwały prace; dokończono je w 1480 roku. W 1526 roku kościół przejęli ewangelicy, a malowidła z czasem pokryto tynkiem i wapnem. Odsłonięto je w latach 60. XIX wieku, ale ówczesna konserwacja polegała m.in. na domalowywaniu brakujących fragmentów. W 1945 roku świątynia wróciła do katolików, a w 1964 roku na strychu odkryto spod tynku najstarsze malowidła.

Co zobaczyć

• Sąd Ostateczny na łuku tęczy – scena, od której wziął się przydomek „śląskiej Sykstyny”.
• Biblia Pauperum: 96 scen ze Starego i Nowego Testamentu, uznawanych za największy w Polsce średniowieczny cykl ilustracji biblijnych, czyli „Biblię ubogich”, z której niepiśmienni wierni uczyli się historii biblijnych.
• Ukrzyżowanie Chrystusa przez cnoty – rzadka scena alegoryczna; zinwentaryzowano na świecie tylko 12 podobnych przedstawień.
• Malowany strop nawy z przełomu XV i XVI wieku: ponad 600 desek (inne źródła podają 640) z ornamentami roślinnymi, zwierzęcymi i heraldycznymi, o powierzchni ok. 258 m².
• Gotycki portal z tympanonem: koronacja Marii, nawiedzenie św. Elżbiety i pokłon Trzech Króli, w obramieniu figur Panien Mądrych i Głupich.

Całość otacza kamienny mur z XV wieku. W 2022 roku objęto go ochroną jako część pomnika historii, razem z kościołem.

Ciekawostki

Ostatnie wielkie prace przy malowidłach wykonali w latach 2010–2012 konserwatorzy z akademii sztuk pięknych z Warszawy i Krakowa, oczyszczając je z XIX-wiecznych przemalowań. Kościół wybrano w plebiscycie National Geographic Traveler do 7 Nowych Cudów Polski. Wieś pod niemiecką nazwą Mollwitz znana jest też z historii wojen: 10 kwietnia 1741 roku na polach obok rozegrała się najsłynniejsza bitwa wojen śląskich, wygrana przez Prusy.

Tripto podpowiada

Kościół jest najważniejszym punktem Brzeskiego Szlaku Średniowiecznych Polichromii i leży na odcinku Drogi św. Jakuba z Brzegu do Oławy. To czynna świątynia parafialna i sanktuarium, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji nabożeństw lub po wcześniejszym umówieniu się z parafią; aktualne godziny zwiedzania sprawdź przed wyjazdem. Na obejrzenie fresków zarezerwuj co najmniej 45 minut i weź lornetkę lub aparat z zoomem – sceny na górze ścian i strop najlepiej ogląda się z bliska na zdjęciach. Małujowice leżą w gminie Skarbimierz przy drodze krajowej nr 39, kilka kilometrów od Brzegu.