Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzegu

Ołtarz główny w tym kościele jest w dużej części namalowany – kolumny, gzymsy i sceny w prezbiterium to iluzja stworzona pędzlem jezuity. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzegu to dawna świątynia jezuicka, której sklepienie i ściany pokrywają freski Jana Kubena, jednego z najciekawszych malarzy śląskiego baroku. Stoi kilka kroków od Zamku Piastów Śląskich i jest dobrym powodem, by przedłużyć wizytę w mieście o pół godziny.

Historia: kościół dla jezuitów

Jezuici osiedlili się w Brzegu pod koniec XVII wieku, w czasach katolickiej odnowy na protestanckim wcześniej Śląsku. Kościół wzniesiono w latach 1734–1739 według projektu Józefa Frischa, na miejscu zespołu klasztornego dominikanów rozebranego w 1545 roku. Miał być świątynią przy planowanym kolegium jezuickim, którego ostatecznie nie zbudowano. Uroczystą konsekrację odprawiono w 1746 roku, a w 1819 roku kościół stał się farą miejską.

Dwie wieże fasady dobudowano dopiero w latach 1854–1856. Zamiast typowych dla baroku cebulastych hełmów dostały spiczaste, czworoboczne dachy, co nadaje kościołowi nieco nietypową sylwetkę. W rejestrze zabytków świątynia figuruje od 1949 roku.

Co zobaczyć we wnętrzu

Jednonawowe wnętrze nakrywa sklepienie kolebkowe wsparte na potężnych filarach z pilastrami. Między filarami są półkoliste kaplice boczne, a nad nimi empory z balustradami. Całość zdobią malowidła z lat 1739–1745 – według opisów składają się na nie aż 115 scen różnej wielkości.

• Sklepienie – w centrum chwała Krzyża Świętego, wokół sceny z misji zakonu jezuitów i postacie świętych. Wśród przedstawień są cesarz Konstantyn Wielki i św. Helena, związani z legendą o odnalezieniu Krzyża.
• Iluzjonistyczny ołtarz w prezbiterium – Kuben namalował tu scenę podwyższenia Krzyża przez cesarza Herakliusza i patriarchę Jerozolimy Zachariasza.
• Ambona z baldachimem po lewej stronie wnęki ołtarzowej.
• Organy nad wejściem – budowę zaczął Gottfried Riemer, a ukończyła firma Gebrüder Walter w latach 1880–1889. Instrument miał pierwotnie 30 głosów, dziś ma 28.

Ciekawostki

• We wnętrzu jest pietà, która jest w istocie marionetką – figura Maryi z martwym Chrystusem ma ruchome głowę i ręce.
• Przed kościołem stoją dwie barokowe figury z 1722 roku: św. Judy Tadeusza i św. Jana Nepomucena. Są starsze niż sama świątynia.
• Freskom Kubena poświęcono osobne opracowania naukowe; historycy sztuki podkreślają, że jego malarstwo łączy żarliwą pobożność epoki z odważną iluzją architektoniczną.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Pańskiej 1, w sąsiedztwie zamku i rynku. To czynna świątynia parafialna, a stałych godzin zwiedzania nie podano, więc najpewniej wejść przed lub po nabożeństwie albo skontaktować się z kancelarią parafii. Na obejrzenie wnętrza wystarczy 20–30 minut. Stań najpierw pod chórem i spójrz w stronę prezbiterium – stamtąd namalowana architektura ołtarza działa najmocniej. Potem przejdź pod środek nawy, by zobaczyć sklepienie, i połącz wizytę ze zwiedzaniem Zamku Piastów Śląskich.