Kościół Św. Mikołaja w Brzegu

Nawa główna ma tu 30 metrów wysokości i należy do najwyższych na Śląsku, a cały kościół św. Mikołaja zalicza się do największych gotyckich świątyń regionu. To fara mieszczan Brzegu, która przez cztery stulecia była kościołem luterańskim, w 1945 roku spłonęła, a potem przez 13 lat stała jako ruina. Dzisiejsze wnętrze to efekt odbudowy, w której przetrwały najcenniejsze średniowieczne i renesansowe detale.

Historia: od fary mieszczan do ruiny i z powrotem

Kościół budowano w latach 1370–1417, w początkowym okresie przy wyraźnym wsparciu księcia Ludwika I. Stanął w miejscu starszej świątyni wzmiankowanej już w 1279 roku. Budowę rozpoczął mistrz Günther z Wrocławia, a sklepienia nawy głównej wznosił w końcowej fazie mistrz Henryk. Dlatego brzeska fara przypomina wielkie wrocławskie kościoły św. Marii Magdaleny i św. Elżbiety.

W 1523 roku książę Fryderyk II wprowadził w księstwie luteranizm i już od 1525 roku kościół służył protestantom. Pozostał ewangelicki aż do 1945 roku. Wokół świątyni działał cmentarz, na którym chowano zmarłych do 1775 roku. W latach 1884–1885 podwyższono wieże — według przekazów w odpowiedzi na wyższe wieże katolickiego kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego.

Na przełomie stycznia i lutego 1945 roku, w czasie walk o miasto, kościół doszczętnie spłonął. Przez kolejne 13 lat niszczał bez dachu. Odbudowę rozpoczęto w 1958 roku z inicjatywy ks. Kazimierza Makarskiego, a zakończono w 1967 roku. W trakcie prac w zakrystii odsłonięto późnogotyckie malowidła ścienne.

Co zobaczyć

• Polichromie w zakrystii z około 1450 roku — sceny Ukrzyżowania, Mszy św. Grzegorza i Męczeństwa Dziesięciu Tysięcy.
• Epitafia mieszczan z czasów protestanckich: rodziny Kerberów (ok. 1570), rodziny Heusslerów (ok. 1586) i portretowe epitafium Piotra Thomasa z 1603 roku.
• Tryptyk Świętej Rodziny z 1500 roku w prezbiterium, przeniesiony do Brzegu z kościoła w Bąkowie pod Grodkowem.
• Gwiaździste sklepienie nawy głównej, kontrastujące z niższymi i ciemniejszymi nawami bocznymi.
• Organy zbudowane w 1986 roku przez braci Broszków z Bolesławca, z 60 głosami na czterech manuałach.

Ciekawostki

Przed wojną kościół miał bogaty wystrój snycerski i witraże. Ocalałe fragmenty wyposażenia trafiły do Muzeum Narodowego we Wrocławiu i do Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, a dwie kwatery oryginalnych witraży są w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Dawne organy Michaela Englera z lat 1724–1730, liczące 56 głosów, zdemontowano na przełomie 1944 i 1945 roku i ślad po nich zaginął. W 1905 roku przed kościołem odsłonięto pomnik Marcina Lutra, usunięty wkrótce po wojnie.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Jana Pawła II 9, kilka minut pieszo od rynku i zamku Piastów Śląskich. To czynna świątynia parafialna, więc wnętrze najlepiej oglądać między nabożeństwami; zakrystia z polichromiami nie zawsze jest otwarta, warto zapytać w kancelarii parafialnej. Na samo wnętrze wystarczy 30–45 minut. Parafia prowadzi prace konserwatorskie, więc część wnętrza może być okresowo wyłączona. Najlepszy widok na bryłę i wieże jest z placu przed fasadą zachodnią — dobrze widać wtedy, jak bardzo kościół góruje nad zabudową starówki.