Kościół św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach

Drewniany kościół św. Andrzeja Apostoła w Gilowicach ma za sobą przeprowadzkę: zbudowano go w sąsiednim Rychwałdzie, a w połowie XVIII wieku rozebrano i złożono ponownie w sąsiedniej wsi. W środku czeka kamienna chrzcielnica z 1440 roku z najstarszym zachowanym wizerunkiem herbu Korczak oraz gotycka figurka Matki Bożej z Dzieciątkiem z XIV wieku. Świątynia leży na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Historia: kościół, który zmienił adres

Dokładna data budowy nie jest znana. Jan Długosz już w latach 70. XV wieku wspominał w „Liber beneficiorum" o kościele parafialnym w Rychwałdzie, a według gminnej kroniki parafię zorganizował tam w 1475 roku Piotr Komorowski, ówczesny pan tych ziem. Obecną drewnianą świątynię wzniesiono prawdopodobnie w pierwszej połowie XVI wieku – jej poświęcenie odnotowano w 1547 roku. W 1641 roku, staraniem plebana Wojciecha Mazurkiewicza, żywiecki cieśla Jerzy Wiśnicki dostawił wieżę.

Gdy w Rychwałdzie stanęła nowa, murowana świątynia, drewniany kościół przeniesiono do Gilowic – źródła podają 1756 lub 1757 rok. Zabieg był podwójny: dawny, mniejszy kościółek gilowicki rozebrano, a jego drewno posłużyło do budowy kaplicy Serca Pana Jezusa w Rychwałdzie. W 1895 roku Jan i Wojciech Szwedowie z Pewli Małej wykonali we wnętrzu pozorne sklepienia, a w latach 1933–1934 przedłużono nawę z 9,7 do 14,7 m, dobudowano kaplicę Serca Pana Jezusa i przywrócono pierwotny kształt sobotom.

Co zobaczyć

• Bryłę – orientowany kościół o konstrukcji zrębowej, kryty gontem, z sześcioboczną wieżyczką na sygnaturkę zwieńczoną cebulastym hełmem.
• Wieżę z 1641 roku o konstrukcji słupowej, z nadwieszoną izbicą i smukłym ostrosłupowym hełmem o załamanych połaciach.
• Soboty – otwarte, zadaszone podcienia obiegające kościół, przebudowane w 1901 i 1912 roku i przywrócone do pierwotnej postaci w latach 30.
• Chrzcielnicę z 1440 roku z herbem Korczak, którym pieczętowali się Komorowscy, właściciele Żywiecczyzny, zanim dobra przeszły w ręce królewskiej rodziny Wazów.
• Gotycką figurkę Matki Bożej z Dzieciątkiem z trzeciej ćwierci XIV wieku – najcenniejszy element barokowo-klasycystycznego wyposażenia.

Niedawna konserwacja

Kościół objął diecezjalny projekt „Beskidzkie Muzeum Sakralnej Architektury Drewnianej", w ramach którego odnowiono sześć drewnianych świątyń diecezji bielsko-żywieckiej, m.in. w Polance Wielkiej, Grojcu i Łodygowicach. W Gilowicach wymieniono gontowe pokrycie dachu, odnowiono szalowanie elewacji i wieży oraz zabytkowy parkan. Konserwatorzy przywrócili też pierwotną kolorystykę malowideł, boazerii i portali oraz poddali konserwacji chrzcielnicę.

Tripto podpowiada

To czynny kościół parafialny – z zewnątrz obejrzysz go o każdej porze, a wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji nabożeństw lub po umówieniu się w parafii. Na sam kościół i otoczenie wystarczy 20–30 minut. Koniecznie zajrzyj do sąsiedniego Rychwałdu, skąd świątynia pochodzi – stoi tam murowane sanktuarium Matki Bożej Rychwałdzkiej, a z drewna dawnego kościółka gilowickiego zbudowano w Rychwałdzie kaplicę Serca Pana Jezusa.