Zapora w Tresnej

Ziemna zapora w Tresnej zamyka dolinę Soły między Kotliną Żywiecką a Beskidem Małym i od połowy lat 60. trzyma w ryzach Jezioro Żywieckie. Ma 39 m wysokości nad dnem doliny i ponad 300 m długości, a jej powstanie oznaczało zatopienie całych wsi. To pierwszy, najwyżej położony stopień kaskady Soły – jedynego w Polsce miejsca, gdzie na krótkim odcinku rzeki stoją trzy zapory.

Historia: odpowiedź na powódź

Pierwsze odwierty pod zaporę wykonano w 1952 roku, ale decyzję o budowie przyspieszyła katastrofalna powódź z 1958 roku. Prace ruszyły w 1960 roku i – opóźniane m.in. przez kolejne wezbrania – zakończyły się w 1966 roku; elektrownię wodną uruchomiono rok później, a zbiornik formalnie oddano do eksploatacji w 1967 roku. Pod wodą zniknęły m.in. Zadziele i Stary Żywiec oraz części Tresnej i Zarzecza.

Zapora w liczbach

• typ: zapora ziemna z rdzeniem glinianym, wykonana z miejscowego żwiru i otoczaków; uszczelnienie wchodzi w skałę i galerię zastrzykowo-kontrolną,
• wysokość nad dnem doliny: 39 m, długość: ok. 300–310 m (źródła podają różnie), szerokość korony: 10 m,
• trzyprzewodowy spust denny o przepustowości 730 m³/s,
• elektrownia wodna przy zaporze: 21 MW,
• Jezioro Żywieckie: pojemność 94,6 mln m³, długość ok. 6,6 km, linia brzegowa 33,7 km, głębokość maksymalna 26,8 m.

Kompleks to coś więcej niż sama zapora czołowa: w cofce zbiornika stoją zapory boczne, a sześć pompowni odwadnia nisko położone tereny za wałami. Głównym zadaniem całego układu jest ochrona doliny Soły przed powodzią i retencja wody.

Kaskada Soły

Tresna to górny stopień kaskady. Niżej leży Jezioro Międzybrodzkie zamknięte betonową zaporą w Porąbce, budowaną w latach 1921–1936, a nad nim wznosi się Góra Żar z elektrownią szczytowo-pompową. Najniżej jest ziemna zapora Czaniec z lat 1958–1966, której zbiornik dostarcza wodę pitną m.in. dla Bielska-Białej. Kaskada wyrównuje przepływy górnej Wisły, chroni przed powodzią, zasila w wodę część Śląska i produkuje prąd.

Ciekawostki

Zbiornik systematycznie zamula się – szacuje się, że w ciągu około 70 lat od budowy straci nawet połowę pojemności. W suchym 2015 roku lustro wody opadło o około 2 m, odsłaniając duże fragmenty dna. Nad jeziorem, przy moście w Wilczym Jarze koło Oczkowa, tablica upamiętnia katastrofę z 15 listopada 1978 roku, gdy dwa autobusy wiozące górników do kopalni „Brzeszcze” spadły z mostu do wody; zginęło 30 osób.

Tripto podpowiada

Zapora to obiekt hydrotechniczny – wnętrza zapory i elektrowni nie są udostępniane do zwiedzania, a całość ogląda się z zewnątrz, bez biletów i godzin otwarcia. Na sam przystanek wystarczy 20–30 minut; najlepiej połączyć go ze spacerem nad jeziorem w Tresnej, gdzie działają ośrodki wypoczynkowe. Tresna leży w gminie Czernichów, około 3 km od Żywca i 17 km od Bielska-Białej. W okolicy warto zaplanować Górę Żar nad Jeziorem Międzybrodzkim, zaporę w Porąbce oraz pobliski Żywiec.