Kolorowe Jeziorka Mużaków

Kolorowe jeziorka Łuku Mużakowa najlepiej poznać na ścieżce geoturystycznej „Dawna Kopalnia Babina” między Nowymi Czaplami a Łęknicą. To nie naturalne jeziora, lecz zalane wyrobiska i zapadliska po kopalni węgla brunatnego, która działała tu w latach 1921–1973. Ich woda przybiera barwę rdzawopomarańczową, szmaragdową albo błękitną, a największy zbiornik – jezioro Afryka – ma odczyn kwaśny jak ocet.

Historia: kopalnia na lodowcowej podkowie

Łuk Mużakowa to morena w kształcie podkowy otwartej ku północy, wypiętrzona przez lądolód; rozpiętość jej ramion wynosi nieco ponad 20 km, a przez środek płynie Nysa Łużycka. Lodowiec pofałdował warstwy skał, a razem z nimi pokłady węgla brunatnego – dlatego wydobywano go tu i pod ziemią, i w odkrywkach. Kopalnię Babina uruchomiono w 1921 roku; w latach 1935–1939 wydobywała ok. 225 tys. ton węgla rocznie, a pobliska brykietownia w Łęknicy produkowała ponad 75 tys. ton brykietów, m.in. dla elektrowni w Nowych Czaplach. Po wojnie zakład działał jako „Kopalnia Przyjaźń Narodów – Szyb Babina”, w latach 1964–1968 eksploatował odkrywkę „C”, a zamknięto go z końcem 1973 roku.

Po rekultywacji wyrobiska wypełniły się wodą. W 2001 roku powstał tu Park Krajobrazowy Łuk Mużakowa, w 2009 roku obszar został pierwszym krajowym geoparkiem w Polsce, a w 2015 roku – razem z niemiecką częścią – Światowym Geoparkiem UNESCO.

Co zobaczyć na trasie

• Jezioro Afryka – największy zbiornik pokopalniany polskiej części Łuku Mużakowa, nazwany tak od kształtu linii brzegowej: 20,2 ha, długość 896 m, głębokość do 24 m. Pełne okrążenie to 2625 m.
• Półwysep „Grzbiet słonia” – wydłużone zwałowisko skał nadkładu, które z daleka przypomina grzbiet zwierzęcia.
• Źródło kwaśnych wód żelazistych – wokół wypływu narastają skorupy minerałów, w których powstawaniu biorą udział bakterie żelazolubne.
• Zbiorniki o różnych kolorach – na krótkim odcinku sąsiadują jeziorka rdzawopomarańczowe i w odcieniach zieleni i błękitu; z punktu widokowego na wysokiej skarpie zobaczysz zbiornik o szmaragdowej, przejrzystej wodzie.
• Ślady górnictwa – fragment obudowy szybu upadowej VIa z charakterystycznej żółtej cegły, dawna droga kopalniana, zapadliska po wyrobiskach podziemnych i wychodnie pokładu węgla na skarpach.

Ciekawostki

Kolor wody to chemia. Piryt zawarty w pokładach węgla rozkłada się, tworząc kwas siarkowy – woda w jeziorze Afryka ma pH 3,0, czyli kwasowość octu, a jej brunatnoczerwona barwa przy brzegu pochodzi od związków żelaza. Zobojętnianie takich wód trwa wiele dziesięcioleci, dlatego charakter zbiorników zależy także od ich wieku – stawy przy starszych wyrobiskach koło Tuplic służą dziś jako stawy rybne. Sam Łuk Mużakowa uchodzi za jedyną morenę czołową na Ziemi widoczną z kosmosu.

Tripto podpowiada

Ścieżka ma ok. 4–5 km i zaczyna się na dawnej drodze kopalnianej na południe od ul. Kopalnianej w Nowych Czaplach, a kończy przy dawnej cegielni w Łęknicy; tablice oznaczono literami, więc można iść w obu kierunkach. Na spacer z obejściem Afryki zarezerwuj 2–3 godziny. Kolory najlepiej widać w słońcu – w pochmurny dzień woda wygląda znacznie skromniej. Nie wchodź do wody i nie pozwalaj na to psom: jest silnie kwaśna. Załóż pełne buty, bo skarpy po deszczu bywają śliskie, i trzymaj się wyznaczonej trasy. Wycieczkę łatwo połączyć z Parkiem Mużakowskim w Łęknicy, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO.