Kazimierz w Krakowie

Przez blisko pięćset lat Kazimierz nie był dzielnicą Krakowa, tylko osobnym miastem — z własnym rynkiem, ratuszem i murami, oddzielonym od Krakowa odnogą Wisły. Lokował je 27 lutego 1335 roku król Kazimierz Wielki i nadał mu swoje imię. Od końca XV wieku północno-wschodnią część miasta zajmowała dzielnica żydowska, a przez kolejne stulecia kultura żydowska i chrześcijańska żyły tu obok siebie. Dziś to jedna z najciekawszych części Krakowa: z siedmioma zachowanymi synagogami, gotyckimi bazylikami, Skałką i barami przy placu Nowym.

Historia: królewskie miasto na wyspie

Teren Kazimierza był pierwotnie podmokłą wyspą między korytem Wisły a jej nieistniejącą już odnogą, Starą Wisłą. Lokowane na prawie magdeburskim miasto miało około 50 ha — niewiele mniej niż ówczesny Kraków — i otrzymało przywileje handlowe, w tym prawo do cotygodniowego targu w piątki. Szybko powstały monumentalne kościoły Bożego Ciała i św. Katarzyny, a całość otoczono murami z czterema bramami. Sercem miasta był kwadratowy rynek — jego fragmentem jest dzisiejszy plac Wolnica — z ratuszem pośrodku. Kazimierz utracił samodzielność i został włączony do Krakowa w 1800 roku; koryto Starej Wisły zasypano pod koniec XIX wieku, a w jego miejscu powstały Planty Dietlowskie.

Żydowski Kazimierz

W 1495 roku król Jan Olbracht nakazał przesiedlić krakowskich Żydów na tereny dawnej wsi Bawół we wschodniej części Kazimierza. Tak powstało „miasto żydowskie” (oppidum iudaeorum), oddzielone murem, z centrum przy ulicy Szerokiej. Przez wieki był to jeden z najważniejszych ośrodków kultury żydowskiej w Europie, związany m.in. z rabinem Mojżeszem Isserlesem. Mury dzielnicy rozebrano w 1822 roku. W czasie II wojny światowej Niemcy wysiedlili mieszkańców, a resztę społeczności zamknęli w getcie w Podgórzu; likwidacja getta w marcu 1943 roku oznaczała zagładę niemal całej krakowskiej społeczności żydowskiej.

Co zobaczyć

• Synagogi: Stara (XV w., dziś oddział Muzeum Krakowa), Remu (1553 — jedyna stale czynna ortodoksyjna), Wysoka, Poppera (1620), Kupa (1643), Izaaka (1644) i Tempel (1862).
• Cmentarz Remuh — jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce i Europie, z grobami od połowy XVI do połowy XIX wieku.
• Plac Wolnica z dawnym ratuszem Kazimierza, w którym działa Muzeum Etnograficzne.
• Gotyckie bazyliki Bożego Ciała i św. Katarzyny oraz Skałka — sanktuarium św. Stanisława z Panteonem Narodowym.
• Fragmenty średniowiecznych murów, mykwę przy ul. Szerokiej i dawną rzeźnię drobiu na placu Nowym, wokół której toczy się dziś życie barowe dzielnicy.

Ciekawostki

• W 1993 roku Steven Spielberg kręcił tu duże części „Listy Schindlera” — choć historyczne wydarzenia rozgrywały się głównie w Podgórzu. Ulica Szeroka zagrała m.in. plac Zgody.
• Od 1988 roku pod koniec czerwca odbywa się tu Festiwal Kultury Żydowskiej, a jego główny koncert rozbrzmiewa przy ulicy Szerokiej.
• Kazimierz wraz ze Starym Miastem jest od 1978 roku na liście UNESCO, a w 2022 roku miasto utworzyło Park Kulturowy Kazimierz ze Stradomiem (ponad 140 ha), ograniczający m.in. reklamy, ogródki gastronomiczne i melexy.

Tripto podpowiada

Na pierwszy spacer przeznacz 2–3 godziny: zacznij na placu Wolnica, przejdź ulicą Józefa i Szeroką, wejdź do Starej Synagogi i na cmentarz Remuh, a potem skieruj się nad Wisłę i na Skałkę. Synagogi i cmentarze to przestrzenie religijne — w czynnych synagogach mężczyźni są zwykle proszeni o nakrycie głowy, a w szabat (od piątkowego do sobotniego wieczoru) część obiektów bywa nieczynna. Godziny i bilety poszczególnych synagog i muzeów sprawdzaj osobno. Wieczorem okolice placu Nowego są głośne i pełne ludzi — na spokojne zdjęcia przyjdź rano.