Synagoga Remu w Krakowie

Za bramą z hebrajskim napisem przy ulicy Szerokiej kryje się niewielka biała sala modlitewna o wymiarach zaledwie 10,4 na 5,1 metra. Synagoga Remu to druga najstarsza bożnica Krakowa i jedyna w mieście, w której nabożeństwa odbywają się regularnie, zgodnie z tradycją ortodoksyjną. Po prawej stronie szafy na Torę stoi krzesło, na którym nikt nie siada – według tradycji modlił się tu słynny rabin Mojżesz Isserles.

Historia: synagoga ku pamięci Małki

Fundatorem był kupiec i bankier królewski Izrael ben Josef, wnuk bankiera przybyłego z Ratyzbony. Tablica fundacyjna mówi, że wzniósł synagogę z jej spadku, ku pamięci żony Małki. Rodzinę dotknęła w 1552 roku epidemia, która zabrała m.in. matkę, żonę i synową fundatora. Tablica podaje rok 1553, ale zgodę króla Zygmunta Augusta wydano dopiero 12 listopada 1556 roku. Prawdopodobnie data na tablicy oznacza samą decyzję o budowie. Pierwszy budynek strawił pożar 1 kwietnia 1557 roku, a murowaną synagogę zaczęto wznosić w 1558 roku, najpewniej pod kierunkiem mistrza murarskiego Stanisława Baranka.

Pierwotnie nazywano ją Nową, w odróżnieniu od Starej Synagogi. Obecna nazwa pochodzi od hebrajskiego skrótu ReMU, którym określa się Mojżesza Isserlesa, syna fundatora i jednego z najważniejszych komentatorów prawa żydowskiego. W latach 1829–1830 synagogę przebudowano i dobudowano od zachodu babiniec, czyli salę kobiet. W czasie okupacji Niemcy urządzili tu magazyn sprzętu strażackiego, a wyposażenie wywieziono lub zniszczono. Kongregacja odzyskała budynek w 1947 roku, a gruntowne renowacje przeprowadzono w latach 1958–1968 i 2008–2013.

Co zobaczyć

• Aron ha-kodesz – renesansowa kamienna szafa na zwoje Tory z drugiej połowy XVI wieku, z kanelowanymi pilastrami i hebrajskimi inskrypcjami. Oryginalne XVII-wieczne drzwi do niej są dziś w Muzeum Izraela w Jerozolimie.
• Krzesło Remu z tablicą upamiętniającą miejsce, w którym rabin się modlił.
• Bima – zrekonstruowana w 1958 roku, z drzwiczkami z dwóch innych synagog. Starsze pochodzą z około 1670 roku, młodsze z XVIII wieku. Pod białą farbą odkryto na nich w 1988 roku malowane menory i naczynia Świątyni.
• Kamienna skarbona z XVI wieku w wejściu do sali mężczyzn, z napisem „złoto, srebro, miedź”.
• Tablice jorcajtowe z żaróweczkami, zapalanymi w rocznicę śmierci członków kongregacji.

Cmentarz Remuh

Przylegający cmentarz założono w 1551 roku. Zachowały się na nim cenne macewy z XVI–XVIII wieku. Najbardziej czczony jest grób Mojżesza Isserlesa, zmarłego w 1572 roku, z napisem: „Od Mojżesza nie powstał nikt, kto byłby równy Mojżeszowi”. Spoczywa tu też jego pierwsza żona, Golda. Na murze dziedzińca wiszą tablice upamiętniające krakowskich Żydów zamordowanych w czasie Zagłady.

Tripto podpowiada

Wejście prowadzi z ul. Szerokiej 40, przez dziedziniec, z którego wchodzi się zarówno do synagogi, jak i na cmentarz. Cała wizyta zajmuje około 30–45 minut. To czynny dom modlitwy, dlatego w szabat i święta żydowskie nie jest dostępny dla turystów. Mężczyźni muszą mieć nakrycie głowy. Aktualne godziny i zasady wstępu sprawdź przed wizytą. Na cmentarzu zwróć uwagę na kamyki kładzione na nagrobkach, zwłaszcza na grobie Remu. Po wizycie przejdź Szeroką do Starej Synagogi i dalej do Tempel przy Miodowej.