Wawel Zaginiony

Kilka metrów pod poziomem Dziedzińca Arkadowego kryje się jeden z najstarszych kamiennych budynków w Polsce — przedromańska rotunda w kształcie czterolistnej koniczyny, którą badania radiowęglowe datują na około 970 rok. Wawel Zaginiony to rezerwat archeologiczno-architektoniczny i wystawa w budynku wzniesionym w latach 40. XX wieku na miejscu dawnych kuchni królewskich. Zwiedza się go z nadwieszonego chodnika, nad murami budowli, które przez wieki przebudowywania wzgórza po prostu „zaginęły".

Historia: od przypadkowego odkrycia do rezerwatu

Mury rotundy odsłonił przypadkiem w 1911 roku architekt Zygmunt Hendel podczas prac w budynkach dawnych Kuchni Królewskich. W 1917 roku Adolf Szyszko-Bohusz odsłonił relikty w całości, zabezpieczył je i zrekonstruował górną część budowli, a w latach 20. udostępniono je zwiedzającym. Kolejne badania prowadzono w latach 1956–1966 i w latach 70.; znaleziono wtedy m.in. grób z pochówkiem ze złotym pierścieniem. W 1975 roku wokół rotundy utworzono rezerwat i otwarto wystawę Wawel Zaginiony.

Pierwotnie świątynia nosiła wezwanie Najświętszej Marii Panny, a później św. Feliksa i Adaukta — stąd dwie nazwy, które można spotkać w przewodnikach. Jak wyglądała jej górna część, wciąż nie wiadomo: to jedna z największych zagadek polskiej archeologii architektury.

Co zobaczyć

• Rotunda — leży od 2,8 do 4 m poniżej dzisiejszego dziedzińca; cztery półkoliste apsydy o średnicy około 2,7 m otaczają okrągłą część środkową o średnicy niespełna 5 m. Zachował się fragment oryginalnej posadzki z piaskowca, a obok relikty przedromańskiego mauzoleum z pochówkiem szkieletowym.
• Modele w holu — XVIII-wieczna zabudowa wzgórza, w tym tzw. miasteczko wawelskie z kościołami św. Michała i św. Jerzego, a dalej model kościoła św. Gereona z 1020 roku i romańskiej katedry.
• Zabytki z wykopalisk — kamienny posążek wołka z X wieku, płytki posadzkowe z XIII-wiecznej katedry, kamienny posąg św. Stanisława, monety od Bolesława Szczodrego po Jana Olbrachta, pierścionki i kości do gry.
• Kuchnia królewska — oryginalna ceglana posadzka, piece i filary okapu.
• Detale renesansowe — kartusz z herbem Zygmunta Starego i próba rekonstrukcji kamiennego ołtarza z pracowni Bartłomieja Berrecciego z 1521 roku, a nad chodnikiem żebra sklepienia z gotyckiego kościoła św. Jerzego.

Ciekawostki

• Rotunda należy do najlepiej zachowanych budowli przedromańskich w Polsce i jednym z najstarszych kamiennych budynków w kraju; jej pierwotna nazwa przetrwała w źródłach pisanych dotyczących kuchni królewskich.
• Mury o grubości około metra posadowiono bezpośrednio na skale, układając warstwami płasko łupany piaskowiec i wapień.

Tripto podpowiada

Wystawa wymaga osobnego biletu z wyznaczoną godziną wejścia, który kupisz w kasach zamku lub na oficjalnej stronie bilety.wawel.krakow.pl — tam sprawdź też aktualne godziny, bo zmieniają się sezonowo. Zarezerwuj na zwiedzanie około godziny. Wawel Zaginiony dobrze sprawdza się jako pierwszy punkt wizyty na wzgórzu: po nim łatwiej zrozumieć, jak zmieniała się zabudowa wokół katedry i zamku.