Ławeczka Banacha i Nikodyma w Krakowie

Pewnego wieczoru w 1916 roku Hugo Steinhaus spacerował krakowskimi Plantami i nagle usłyszał słowa „całka Lebesgue'a”. Zaintrygowany podszedł do dwóch młodych ludzi rozmawiających o matematyce – i w ten sposób odkrył Stefana Banacha, przyszłego współtwórcę analizy funkcjonalnej. Ławeczka z postaciami Banacha i Ottona Nikodyma stoi na Plantach przy ul. Podzamcze, w pobliżu miejsca, gdzie prawdopodobnie doszło do tej rozmowy.

Historia: rozmowa, która zmieniła matematykę

W 1916 roku całka Lebesgue'a była świeżym odkryciem, znanym tylko specjalistom – dziś to jedno z podstawowych pojęć matematyki wyższej. Rozmawiali o niej Stefan Banach, matematyk-samouk, i Otton Nikodym, absolwent matematyki we Lwowie i nauczyciel w IV gimnazjum w Krakowie. Zwykle spacerowali po mieście we trzech, z Witoldem Wilkoszem, szkolnym kolegą Banacha. Steinhaus włączył się do rozmowy i opowiedział o problemie, nad którym od dawna pracował. Kilka dni później Banach przyniósł mu gotowe rozwiązanie.

W 1920 roku Banach wyjechał do Lwowa i stał się najważniejszą postacią lwowskiej szkoły matematycznej. Zmarł we Lwowie 31 sierpnia 1945 roku. Nikodym pracował w Warszawie i Krakowie, a po wojnie wyjechał do USA, gdzie w latach 1948–1965 wykładał w Kenyon College w Ohio. Obaj byli wśród założycieli Polskiego Towarzystwa Matematycznego w 1919 roku.

Ławeczka

Rzeźby wykonał krakowski rzeźbiarz prof. Stefan Dousa, a ławkę odsłonięto 14 października 2016 roku, w setną rocznicę rozmowy. Powstała z inicjatywy komitetu powołanego przez dziekana Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego; ufundowała ją krakowska firma technologiczna Astor. Obaj matematycy siedzą zwróceni do siebie, w trakcie dyskusji – między nimi zostało miejsce, więc można się dosiąść.

Tripto podpowiada

Ławeczka stoi przy ul. Podzamcze, u stóp Wawelu, na trasie spaceru Plantami z Wawelu w stronę Rynku. Wystarczy tu 10 minut. Przy odsłonięciu dr Krzysztof Ciesielski z UJ zastanawiał się, czy wizyta przed maturą z matematyki nie przyniesie szczęścia – to dobry pretekst do zdjęcia z dwoma wielkimi uczonymi.