Ulica Grodzka w Krakowie

Zanim powstał lokacyjny Kraków z Rynkiem, tędy biegł już trakt z Węgier i Czech na Mazowsze i do Wielkopolski. Ulica Grodzka prowadzi z narożnika Rynku Głównego pod Wawel i jest najstarszym odcinkiem Drogi Królewskiej, którą polscy władcy jechali na zamek. Na niespełna kilometrze mieści romańską bazylikę z XI wieku, pierwszy barokowy kościół w mieście, najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta i kamienice, w których mieszkali Wit Stwosz, Mikołaj Rej i Helena Modrzejewska.

Historia: od osady Okół do Drogi Królewskiej

Nazwa ulicy pojawia się w dokumentach miejskich już w drugiej połowie XIII wieku. Przed lokacją miasta skupiała się tu osada Okół z centrum przy romańskim kościele św. Andrzeja, a ulica kończyła się bramą Grodzką, za którą gościniec prowadził na Stradom i do przeprawy przez Wisłę. Po wielkim pożarze w 1850 roku lewą pierzeję na odcinku od Rynku do placu Dominikańskiego cofnięto w głąb — wcześniej ulica była o jedną trzecią węższa. W czasie okupacji, na przełomie 1940 i 1941 roku, Niemcy rozebrali kamienicę „Dębno”, która zasłaniała od Grodzkiej część Wawelu.

Co zobaczyć po drodze

• Kościół św. Andrzeja (nr 54) — romańska, dwuwieżowa bazylika z końca XI wieku o obronnym charakterze. Według Długosza w 1241 roku schronili się w niej mieszkańcy Okołu podczas najazdu mongolskiego.
• Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła (nr 52a) — pierwsza budowla barokowa w Krakowie, ufundowana dla jezuitów przez Zygmunta III Wazę i ukończona przez Giovanniego Trevana. Ogrodzenie z figurami apostołów wykonał w 1722 roku Dawid Heel; dziś stoją tam kopie, bo kwaśne deszcze zniszczyły twarze oryginałów.
• Collegium Iuridicum (nr 53) — gmach z końca XIV wieku, od 1403 roku siedziba wydziału prawa Uniwersytetu Krakowskiego, z dziedzińcem otoczonym arkadowymi krużgankami.
• Pawilon Wyspiańskiego (nr 19) — współczesny budynek z lat 2005–2007 z witrażami według projektów Stanisława Wyspiańskiego, na miejscu kamienicy zburzonej w 1939 roku.
• Kamienica Podelwie (nr 32) — z kamiennym lwem z XV wieku nad portalem, wzmiankowanym już w 1431 roku.
• Kościół św. Idziego (nr 67) — niewielki gotycki kościół z początku XIV wieku pod murami Wawelu, z Krzyżem Katyńskim na placyku.

Ciekawostki

W kościele Piotra i Pawła zawieszone jest najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta — liczy 46,5 m, a w czwartki odbywają się pokazy ilustrujące obrót Ziemi. W krypcie spoczywa kaznodzieja Piotr Skarga. Pod numerem 39 w drugiej połowie XV wieku działała pracownia Wita Stwosza, a pod numerem 22 urodziła się w 1840 roku Helena Modrzejewska. W dworze Odrowążów, na miejscu kamienicy nr 60, w latach 1541–1569 mieszkał Mikołaj Rej.

Tripto podpowiada

Samo przejście z Rynku pod Wawel zajmuje kwadrans, ale z zajrzeniem do kościołów św. Andrzeja i Piotra i Pawła zaplanuj 1–1,5 godziny. W dzień ulica jest bardzo zatłoczona, dlatego fasady i figury apostołów najlepiej oglądać wcześnie rano. Godziny pokazów wahadła sprawdź przed wizytą w parafii. Spacer naturalnie kończy się na wzgórzu wawelskim, a z placu Wszystkich Świętych łatwo skręcić do bazyliki franciszkanów i dominikanów.