Panteon w Krakowie

Panteon Narodowy w Krakowie mieści się w ceglanych kryptach kościoła św. Piotra i Pawła przy ul. Grodzkiej 52a, w połowie drogi między Rynkiem a Wawelem. Od 2012 roku spoczywają tu najwybitniejsi twórcy polskiej kultury i nauki, od Sławomira Mrożka po Krzysztofa Pendereckiego, a symboliczny sarkofag upamiętnia kryptologów, którzy złamali Enigmę.

Historia: następca Skałki

Pomysł zrodził się w maju 2009 roku, gdy paulini zrezygnowali z rozbudowy Krypty Zasłużonych na Skałce, a jego autorem był prof. Franciszek Ziejka. List intencyjny w sprawie budowy panteonu przy kościele św. Piotra i Pawła podpisano 26 stycznia 2010 roku, a fundację „Panteon Narodowy” powołało 11 krakowskich uczelni publicznych, Polska Akademia Umiejętności i Archidiecezja Krakowska. Pierwszą część otwarto 27 września 2012 roku, dokładnie w 400. rocznicę śmierci ks. Piotra Skargi, pochowanego w jednej z krypt. Data świadomie nawiązuje do Skałki, którą otwarto w 400. rocznicę śmierci Jana Długosza. O pochówkach decyduje kapituła, w której zasiadają m.in. minister kultury, prezesi PAN i PAU, rektor UJ, metropolita krakowski i prezydent Krakowa.

Kto tu spoczywa

• ks. Piotr Skarga (zm. 1612), kaznodzieja królewski, i biskup Andrzej Trzebicki (zm. 1679), pochowani w kryptach jeszcze przed powstaniem panteonu;
• Sławomir Mrożek, którego urnę złożono 17 września 2013 roku jako pierwszy pochówek w nowym panteonie;
• fizyk Zygmunt Wróblewski i chemik Karol Olszewski, profesorowie UJ, którzy jako pierwsi skroplili tlen i azot, przeniesieni tu w 2018 roku;
• poeta Adam Zagajewski (2021) i kompozytor Krzysztof Penderecki (2022), a w 2025 roku także Elżbieta Penderecka.

6 września 2019 roku w osobnym sarkofagu złożono urny z ziemią z miejsc związanych ze śmiercią lub pochówkiem Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego, matematyków, którzy rozszyfrowali Enigmę. To grób symboliczny, bo szczątki uczonych spoczywają gdzie indziej.

Kościół nad kryptami

Świątynię ufundowaną przez Zygmunta III Wazę dla jezuitów zaczęto budować w 1597 roku. To pierwsza budowla barokowa w Krakowie, a ostateczny kształt nadał jej w latach 1610–1619 Giovanni Trevano, autor fasady, kopuły i wystroju. Ogrodzenie z figurami dwunastu apostołów wykonał w 1722 roku Dawid Heel. Pod kopułą wisi najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta, liczące 46,5 m.

Tripto podpowiada

• Kościół jest otwarty dla wiernych i zwiedzających, ale krypty Panteonu na co dzień zwykle pozostają zamknięte. Udostępnia się je przy wybranych okazjach, np. w dni świąt państwowych, lub po wcześniejszym umówieniu.
• Właścicielem krypt jest parafia Wszystkich Świętych w Krakowie, która nie sprzedaje biletów wstępu, dlatego aktualne możliwości zwiedzania sprawdzaj w parafii.
• Na sam kościół z ogrodzeniem apostołów i wahadłem przeznacz 20–30 minut, najlepiej w trakcie spaceru Drogą Królewską z Rynku na Wawel.