Kościół Św. Piotra i Pawła w Krakowie

23 czerwca 1597 roku na ulicy Grodzkiej jezuici zakładali kościół przy muzyce trzech chórów, a mszę odprawiano pod namiotem. Tak zaczęła się budowa pierwszej w pełni barokowej budowli Krakowa, ufundowanej przez króla Zygmunta III Wazę. Dziś kościół św. Piotra i Pawła przyciąga figurami dwunastu apostołów przed fasadą, najdłuższym w Polsce wahadłem Foucaulta i Panteonem Narodowym w podziemiach.

Historia: jezuici, cerkiew i parafia

Plany świątyni przygotował prawdopodobnie Giovanni de Rosis, a budowę prowadzili kolejno Józef Britius i Giovanni Maria Bernardoni. Ostateczny kształt fasadzie, kopule i wnętrzu nadał w latach 1610–1619 Giovanni Trevano. Kościół konsekrowano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku świątynia trafiła do Komisji Edukacji Narodowej, potem do uniwersytetu, a w 1786 roku do cystersów z Mogiły; w latach 1809–1815 działała nawet jako cerkiew prawosławna. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych, a w 1960 roku otrzymała tytuł bazyliki mniejszej. Pod względem liczby miejsc to największy z zabytkowych kościołów Krakowa.

Fasada i apostołowie

Dwukondygnacyjna fasada z dolomitu przypomina rzymski kościół Santa Susanna Carla Maderny, z echami jezuickiego Il Gesù. W niszach stoją święci jezuiccy — Ignacy Loyola, Franciszek Ksawery, Alojzy Gonzaga i Stanisław Kostka — dłuta Dawida Heela, a szczyt wieńczy herb fundatora, Zygmunta III. Przed kościołem, na ogrodzeniu placu, ustawiono figury dwunastu apostołów według projektu Kacpra Bażanki, wykonane w 1722 roku przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Oryginały zniszczyły kwaśne deszcze, które dosłownie wymyły rzeźbom twarze — dziś stoją tu współczesne kopie Kazimierza Jęczmyka z tego samego kamienia.

Co zobaczyć w środku

• Kopułę i sztukaterie na sklepieniach; w apsydzie sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz figury patronów Polski, a w kaplicach putta i kartusze z warsztatu Giovanniego Battisty Falconiego.
• Późnobarokowy ołtarz główny z 1735 roku z obrazem „Wręczenie kluczy św. Piotrowi” Józefa Brodowskiego.
• Nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego z końca XVII wieku, posąg ks. Piotra Skargi z 1869 roku przeniesiony z katedry wawelskiej i chrzcielnicę z 1528 roku.
• Oświetlenie wnętrza zaplanowano jak w teatrze: światło skupia się na kapłanie przy ołtarzu, a filary pod kopułą działają jak boczne kulisy.

Wahadło i Panteon Narodowy

Pod kopułą zawieszono najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta — 46,5 m. W czwartki odbywają się pokazy, na których widać, jak płaszczyzna wahań „obraca się” wraz z ruchem Ziemi. Wahadło zawieszono tu po raz pierwszy w 1949 roku z inicjatywy astronomów Kazimierza Kordylewskiego i Władysława Horbackiego. W kryptach spoczywa ks. Piotr Skarga, a od 2010 roku powstaje tu Panteon Narodowy; pochowano w nim m.in. Sławomira Mrożka (2013), chemika Karola Olszewskiego (2018), Adama Zagajewskiego (2021) i Krzysztofa Pendereckiego (2022).

Tripto podpowiada

Na wnętrze wystarczy 20–30 minut, ale fasadę obejrzyj też z drugiej strony Grodzkiej — dopiero z dystansu widać, jak figury apostołów układają się w rytm przed dolomitowym frontem. Jeśli chcesz zobaczyć wahadło w ruchu, zaplanuj wizytę na czwartek i sprawdź godziny pokazu na stronie parafii. Już w 1638 roku jezuici prowadzili tu największą wówczas kapelę w Polsce — od 80 do 100 śpiewaków — więc nie dziw się, że w nawach regularnie odbywają się koncerty.