Katedra w Nysie

W 1619 roku o tym, czy kościół zostanie w rękach katolików, czy przejdą go protestanci, rozstrzygnął spis parafian – katolików okazało się więcej o trzy osoby. Bazylika św. Jakuba i św. Agnieszki w Nysie, przez mieszkańców od wieków nazywana katedrą, to jedna z największych gotyckich świątyń Śląska: ma dach o powierzchni około 4000 m², jeden z najbardziej stromych w Europie, a jej halowe wnętrze wspiera się na 27-metrowych filarach. Od 2011 roku jest Pomnikiem Historii.

Kościół biskupów i mieszczan

Pierwszy murowany, romański kościół konsekrował tu w 1198 roku biskup wrocławski Jarosław; zniszczyli go Mongołowie w 1241 roku, a jego fundamenty odkryto w podziemiach po powodzi w 1938 roku. Budowę obecnej świątyni rozpoczął biskup Wacław, który chciał wznieść reprezentacyjny kościół księstwa nyskiego, ale prezbiterium spłonęło w pożarze miasta w 1401 roku. W latach 1424–1430 odbudowę przejęła rada miejska i powierzyła ją Piotrowi z Ząbkowic (Peterowi Frankensteinowi). Jego trójnawowa hala o nawach równej wysokości bywa porównywana z katedrą gnieźnieńską. Przez ponad półtora wieku, gdy biskupi wrocławscy rezydowali w Nysie, kościół pełnił funkcję ich reprezentacyjnej świątyni – stąd potoczna „katedra”.

Pożary, cud i odbudowa

Kościół wielokrotnie płonął i był przebudowywany. Według nyskiej tradycji w lipcu 1642 roku, gdy wycofujący się Szwedzi podpalili miasto, modlitwy mieszczan do św. Jakuba sprowadziły nagłą ulewę, która ugasiła pożar – od tego czasu kult patrona w Nysie bardzo się wzmocnił. Największa katastrofa przyszła 21 marca 1945 roku: spłonął dach, barokowe organy i część kaplic, zawalił się szczyt zachodni. Odbudowa ruszyła na dobre w 1957 roku; nową konstrukcję dachu wykonano ze stali, by ograniczyć ryzyko pożaru. Kościół ponownie poświęcił kard. Stefan Wyszyński 15 sierpnia 1959 roku, a w 2009 roku otrzymał tytuł bazyliki mniejszej.

Co zobaczyć

• Nagrobki ośmiu biskupów wrocławskich i kaplice-mauzolea m.in. Jakuba Salzy, Marcina Gerstmanna i Baltazara z Promnicy.
• Wieniec 16 gotyckich kaplic i dwie barokowe: Trójcy Świętej z kopułą malowaną przez Feliksa Antoniego Schefflera (1753) oraz Najświętszego Sakramentu z 1679 roku.
• Ołtarz Pasyjny – gotycko-renesansowy tryptyk z początku XVI wieku, jedyny ocalały z 43 dawnych ołtarzy kościoła.
• Obraz „Męczeństwo św. Bartłomieja” Michaela Willmanna z 1706 roku i gotycka figura Matki Bożej z Dzieciątkiem z XIV wieku.
• 24 filary – każdy podzielony 12 kamiennymi opaskami, między którymi jest po 12 warstw cegieł; to symbolika dwunastu apostołów, do których należał patron, św. Jakub.
• Dzwonnica z lat 1474–1516 – planowano ją jako wieżę wysoką na 100–120 m, ale skończyło się na czterech kondygnacjach. Od 2005 roku w jej wnętrzu działa Skarbiec św. Jakuba z wyrobami nyskich złotników.

Tripto podpowiada

Bazylika stoi przy placu Katedralnym, tuż obok Rynku. Wstęp do kościoła jest bezpłatny, a zwiedzanie możliwe poza mszami; na wnętrze przeznacz około godziny, ze skarbcem w dzwonnicy – półtorej. Godziny otwarcia skarbca, podziemi i zwiedzania z przewodnikiem sprawdź przed przyjazdem w nyskim punkcie informacji turystycznej. Najlepsze zdjęcie bazyliki z dzwonnicą zrobisz z placu od strony zachodniej. Spacer warto połączyć z Rynkiem, Domem Wagi Miejskiej i fontanną Trytona.