Fort Prusy w Nysie (Twierdza Nysa)

Fort Prusy w Nysie to najbardziej efektowny element dawnej Twierdzy Nysa - pruskiej cytadeli w kształcie pięcioramiennej gwiazdy, wzniesionej w latach 1743-1745 na wzgórzach nad Nysą Kłodzką. Z lotu ptaka wygląda jak rysunek z podręcznika fortyfikacji, a z bliska zaskakuje głęboką suchą fosą, ceglanymi kazamatami i podziemnymi chodnikami. To jeden z najciekawszych zabytków militarnych na Opolszczyźnie i dobry początek spaceru po całym szlaku twierdzy.

Historia: pruska odpowiedź na wojny śląskie

Po zajęciu Śląska przez Prusy (1742) Nysa stała się ważnym punktem obrony nowej granicy. Na lewym, północnym brzegu rzeki powstała cytadela, która miała zabezpieczać wzgórza, z których przeciwnik mógłby ostrzeliwać miasto. Około dwudziestu lat później fort rozbudowano o system chodników przeciwminowych i trzy flesze. Twierdza wytrzymała długie oblężenie w 1807 roku - wojska Związku Reńskiego pod dowództwem gen. Vandamme'a zdobyły ją dopiero po kapitulacji 16 czerwca.

W XIX wieku fort przebudowano, a od 1859 roku służył jako koszary, później jako więzienie, od 1914 roku jako magazyn wojskowy. Na początku XX wieku przed bramą stanęła monumentalna wieża wodna (ciśnień), a w okresie międzywojennym urządzono w niej halę pamięci poległych mieszkańców miasta i taras widokowy. W XXI wieku fort częściowo wyremontowano, a w fosie wytyczono utwardzoną ścieżkę.

Co zobaczyć w Forcie Prusy

• Gwiaździsty obrys - pięć ramion obwałowań otoczonych suchą fosą; najlepiej widać go z korony wałów.
• Kazamaty - dwukondygnacyjny pięciobok ceglanych pomieszczeń przykrytych nasypem ziemnym.
• Raweliny - pięć dzieł zewnętrznych nazwanych od pruskich prowincji i miast: Pommern, Halberstadt, Mark, Magdeburg i Westfalen.
• Studnia na dziedzińcu - według źródeł głęboka na 25-32 m.
• Muzeum Militariów i podziemia - dostępne podczas zwiedzania z przewodnikiem.
• Wieża ciśnień przy bramie - charakterystyczny punkt orientacyjny całego zespołu.

Jak zwiedzać i ile czasu zaplanować

Spacer fosą i wokół wałów jest bezpłatny i możliwy o każdej porze dnia - wystarczy 1-1,5 godziny. Wnętrza udostępnia stowarzyszenie opiekujące się fortem: zwiedzanie z przewodnikiem trwa około godziny i obejmuje wykład o twierdzy, Muzeum Militariów oraz zejście do podziemi. Operator radzi zabrać latarkę. Kto ma więcej czasu, może przejść cały oznakowany Szlak Twierdzy Nysa: Bastion św. Jadwigi - Wieża Wodna - Fort Prusy - Wały Wysokie - Fort II - Cmentarz Garnizonowy (warto zarezerwować na to 3-4 godziny). Dzieci zwykle najbardziej cieszą podziemia i fosa; ścieżka w fosie nadaje się na rower, ale do wnętrz wózkiem nie wjedziesz.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Wnętrza: według strony operatora fort jest czynny w soboty i niedziele 12:00-16:00; grupy w dni robocze po uzgodnieniu. Zwiedzanie z przewodnikiem wymaga rezerwacji online. Osobnego rozkładu na zimę 2026/27 nie opublikowano - zadzwoń przed przyjazdem: +48 694 555 768.
• Bilety: normalne, ulgowe, emeryckie i rodzinne; operator nie podaje kwot na stronie.
• Wydarzenia: nocne zwiedzanie, Dni Twierdzy Nysa i imprezy tematyczne - terminy na fort-prusy.nysa.pl.
• Informacja turystyczna: Bastion św. Jadwigi, ul. Piastowska 19, tel. +48 77 433 49 71.

Dojazd i parking

Fort leży na północnym brzegu rzeki, przy ul. Obrońców Tobruku; wejście znajduje się od strony wieży ciśnień, przed którą jest parking. Z Rynku dojdziesz pieszo w około 20-25 minut, przechodząc przez most na Nysie Kłodzkiej. Nysa leży przy drodze krajowej nr 46 między Opolem a Kłodzkiem.

W okolicy

Kilkaset metrów od fortu znajduje się Cmentarz Jerozolimski z grobem poety Josepha von Eichendorffa. W centrum warto zobaczyć Bastion św. Jadwigi, Rynek i bazylikę św. Jakuba - Nysę nazywano kiedyś „śląskim Rzymem” ze względu na liczbę kościołów. Latem dobrym uzupełnieniem jest Jezioro Nyskie.