Grób Cadyka w Lelowie

W Lelowie, przy ul. Ogrodowej 7, stoi ohel Dawida Bidermana – grobowiec cadyka, od którego wzięła nazwę chasydzka dynastia Lelow. Co roku na przełomie stycznia i lutego przyjeżdżają tu chasydzi z Izraela i USA, by w rocznicę śmierci mistrza modlić się przy jego grobie. Niepozorny budynek kryje historię, która brzmi jak scenariusz filmu.

Kim był cadyk z Lelowa

Dawid Biderman, zwany Lelowerem, urodził się w Lelowie w 1746 roku i zmarł tu 28 stycznia 1814 roku. Zaczynał jako kabalista, a do chasydyzmu przyciągnął go Elimelech z Leżajska. Uczył się u Jakuba Icchaka Horowica, Widzącego z Lublina, i uchodził za jego najwybitniejszego ucznia. Był jednym z najbardziej znanych cadyków swoich czasów na ziemiach polskich. Jego syn Mosze przeniósł siedzibę dynastii do Jerozolimy.

Grób odnaleziony pod sklepem

Pierwszy ohel postawiono zaraz po śmierci cadyka i przetrwał w niezmienionej formie do 1956 roku. Wtedy władze zrównały go z ziemią, a na terenie starego kirkutu stanął pawilon Gminnej Spółdzielni. W sierpniu 1988 roku, z inicjatywy Szimona Anshina z Izraela, Fundacja Rodziny Nissenbaumów rozpoczęła poszukiwania. Szczątki odnaleziono pod magazynem jednego ze sklepów, a badania w Jerozolimie potwierdziły, że należą do Bidermana. Do lutego 1989 roku w wydzielonym pomieszczeniu urządzono skromny ohel. Po rozbiórce sklepu w latach 2012–2013 wzniesiono nowy grobowiec i uporządkowano teren.

Co zobaczysz

Wewnątrz wisi marmurowa tablica z hebrajską inskrypcją; podaje ona datę pochówku 7 szwat 5574 (1814 r.). Na grobie zobaczysz kamyki, które Żydzi zostawiają na znak pamięci, oraz kwitłech – karteczki z prośbami. Przed II wojną światową Lelów miał dwa cmentarze żydowskie; oba zniszczono, a ohel jest dziś najważniejszym śladem tej społeczności.

Tripto podpowiada

Lelów to wieś w powiecie częstochowskim, siedziba gminy Lelów, dawne miasto królewskie. Grobowiec obejrzysz w kilkanaście minut. Pamiętaj, że to miejsce modlitwy: zachowaj ciszę, a w dniu jorcajtu na przełomie stycznia i lutego spodziewaj się tłumu pielgrzymów. Wizytę połącz z rynkiem i zalewem na Białce, a jeśli przyjedziesz w sierpniu, sprawdź termin Święta Ciulimu i Czulentu – festiwalu, który przypomina polsko-żydowską przeszłość Lelowa.