Kościół św. Marcina w Lelowie

Lelów był niegdyś królewskim miastem strzegącym od północy drogi do Krakowa, a jego farę ufundował sam Kazimierz Wielki. Kościół św. Marcina to dziś Sanktuarium Matki Bożej Pocieszycielki Lelowskiej – gotycka świątynia przebudowana w XVII wieku, spalona przez Niemców we wrześniu 1939 roku i odbudowana po wojnie. Jej dzieje dobrze streszczają historię całego miasteczka.

Historia: fundacja Kazimierza Wielkiego

Budowa kościoła wiązała się z przeniesieniem Lelowa na prawo magdeburskie i w nowe miejsce w latach 1341–1343. Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa gotycką, jednonawową świątynię z węższym prezbiterium wzniesiono przed 1365 rokiem; początkowo była filią kościoła w Staromieściu, a status parafialnej uzyskała w 1598 roku. Kolejne pokolenia dobudowywały kaplice: tkacze lelowscy ufundowali kaplicę Danielowską (dziś Matki Bożej), w XV wieku powstała kaplica Bystrzanowskich, a na przełomie XV i XVI wieku – kaplica Praselska.

Wielki pożar miasta w 1638 roku i najazd szwedzki w 1655 roku poważnie zniszczyły kościół. Odbudowę około 1640 roku nadzorował włoski architekt Kasper Pontio a Camo – wtedy drewniane stropy zastąpiono sklepieniami kolebkowymi z lunetami i dostawiono od zachodu czterokondygnacyjną wieżę.

Wrzesień 1939

Po walkach z żołnierzami 7 Dywizji Piechoty i batalionów Obrony Narodowej Niemcy podpalili Lelów, a z nim kościół. Mieszkańców zmuszono do podpalenia świątyni; czterech mężczyzn, którzy odmówili, zamordowano – wśród nich Ignacego Trendę, dziś Sługę Bożego. Ocalał XVIII-wieczny krucyfiks, który dziś znajduje się w prezbiterium. Spłonął za to cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia.

Po 1945 roku odtworzono dachy i sklepienie prezbiterium, a wieżę zwieńczono hełmem z latarnią nawiązującym do XVII-wiecznego. W 1948 roku poświęcono nowy obraz Matki Bożej Pocieszenia, a 24 czerwca 1949 roku biskup kielecki Czesław Kaczmarek ukoronował go koronami ofiarowanymi przez pątników z Krakowa. Od 1960 roku kościół jest sanktuarium.

Co zobaczyć

• Krucyfiks ocalały z pożaru w prezbiterium.
• Kaplicę Danielowską z powojennym ołtarzem i kopią obrazu Matki Bożej Pocieszycielki Lelowskiej.
• Dawną kaplicę prepozyturalną nakrytą kopułą na pendentywach – miejsce pochówku fundatora ks. A. Sowińskiego.
• Kamienne tarcze herbowe: Doliwa i Łabędź na wieży oraz Leliwa w elewacji nawy.

Ciekawostki

• Kult Matki Bożej Pocieszenia sięga w Lelowie prawdopodobnie XIV wieku; obraz przechowywano u franciszkanów do kasaty klasztoru w 1819 roku, a potem przeniesiono do fary.
• Kościół jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/887/2021.

Tripto podpowiada

To czynna świątynia przy ul. Klasztornej 6, więc wnętrze najłatwiej obejrzeć przed mszą lub po niej. Na kościół wystarczy 15–20 minut. Lelów leży przy drodze krajowej nr 46, około 43 km na wschód od Częstochowy; samochód zostawisz w okolicy rynku. W pobliżu warto zobaczyć ohel cadyka Dawida Bidermana, do którego przyjeżdżają chasydzi z całego świata.