Cerkiew Św. Mikołaja w Kleszczelach

Najstarszy budynek Kleszczel nie powstał jako cerkiew. To dawna drewniana dzwonnica z XVIII wieku, która przetrwała zniknięcie świątyni, przy której ją postawiono, i sama stała się kaplicą. Narodowy Instytut Dziedzictwa podkreśla, że to jeden z nielicznych dobrze zachowanych przykładów tradycyjnego budownictwa cerkiewnego z tego stulecia, z wyjątkową historią trzech kolejnych funkcji: dzwonnicy, cerkwi i kaplicy.

Historia: od dzwonnicy do kaplicy

Parafia pod wezwaniem św. Mikołaja istniała w Kleszczelach już w 1560 roku. W 1648 roku świątynię przejęli unici, a po synodzie połockim w 1839 roku wróciła do prawosławia. Przy parafii działało bractwo kupieckie, które według części źródeł wzniosło dzwonnicę w 1709 roku; karta NID datuje ją ostrożniej na czas „krótko przed 1784 rokiem”.

Stara cerkiew św. Mikołaja była główną świątynią parafii do 1877 roku, gdy ukończono murowaną cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Co stało się z nią później, źródła opisują różnie: według NID rozebrano ją jeszcze w XIX wieku, według innych spłonęła podczas I wojny światowej. Ocalała dzwonnica, którą zaadaptowano na cerkiew, dobudowując prowizoryczne prezbiterium i wewnętrzne empory. Obiekt wpisano do rejestru zabytków 16 września 1959 roku, a remontowano go w latach 80. XX wieku i w 2012 roku.

Na co zwrócić uwagę

• Dwie konstrukcje w jednej bryle — dolna kondygnacja ma konstrukcję zrębową (z poziomych bali), górna, znacznie węższa, słupową.
• Okna w dawnych otworach dzwonowych — w górnej kondygnacji po cztery okna z każdej strony. Pierwotnie były tu otwory głosowe zamknięte łukami; po 1930 roku narożne łuki usunięto, a w otwory wstawiono okna.
• Namiotowy dach z gontu z żelaznym krzyżem cerkiewnym; gontem pokryto obiekt w 1980 roku.
• Przybudówka od wschodu mieszcząca część kapłańską, dodana przy adaptacji na cerkiew.

Zwiedzanie

Kaplica stoi w centrum Kleszczel, po wschodniej stronie drogi krajowej nr 66, w zachodnim ciągu muru otaczającego teren przycerkiewny. Należy do parafii Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy i jest czynną świątynią filialną. Z zewnątrz obejrzysz ją bezpłatnie o każdej porze; wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji nabożeństw.

Tripto podpowiada

Na obejrzenie budynku wystarczy 15–20 minut. Obejdź go dookoła i porównaj dolną i górną kondygnację, bo właśnie na zmianie konstrukcji najlepiej widać, że to dawna dzwonnica. Tuż obok stoi murowana cerkiew Zaśnięcia NMP, do której należy kaplica, więc obie świątynie zobaczysz podczas jednego postoju na trasie DK66 między Bielskiem Podlaskim a granicą.