Zamek w Tworkowie

W styczniu 1931 roku łunę nad Tworkowem widziano podobno w promieniu 60 kilometrów – płonął wtedy pałac rodu von Saurma-Jeltsch. Od początku podejrzewano podpalenie dla odszkodowania, a ubezpieczyciel odmówił wypłaty. Dziś arkadowy dziedziniec i neogotycka wieża tworzą jedną z najbardziej efektownych ruin Górnego Śląska, a na szczyt wieży można wejść jak na punkt widokowy.

Historia: od warowni do neorenesansowej rezydencji

W miejscu pałacu miała stać średniowieczna, gotycka warownia. W 1557 roku dobra kupił sędzia ziemski Kasper Wiskota von Wodnik, który w 1567 roku zaczął budowę rodowej siedziby – tę datę widać na detalu wieży. Być może była to przebudowa starszego obiektu, bo w piwnicach zachował się gotycki wątek cegieł. Później zamek przechodził z rąk do rąk: m.in. Lichnowscy rozbudowali go w latach 1621–1637, a w czasie wojny trzydziestoletniej mieściła się tu kwatera wojskowa. W 1772 roku Tworków kupili Eichendorffowie, którzy założyli park w stylu angielskim.

Od 1841 roku pałac należał do rodu von Saurma-Jeltsch. W latach 1872–1874 rezydencję gruntownie przebudowano w stylu neorenesansowym pod kierunkiem Carla Heydenreicha: do skrzydła wschodniego dostawiono czworoboczną wieżę, zachodnia dostała neogotycki wystrój, a dziedziniec otoczono arkadami.

Dwa pożary i ocalenie

Po pożarze z 1931 roku pałacu nie odbudowano, jedynie prowizorycznie go zadaszono. Proces z ubezpieczycielem zakończył się przyznaniem 100 tys. marek zamiast żądanego pół miliona. W 1945 roku budynek spłonął ponownie, a w 1957 roku zgodzono się nawet na jego rozbiórkę – do której na szczęście nie doszło. Od 2004 roku ruiny należą do gminy Krzyżanowice. Dzięki polsko-czeskiemu projektowi z gminą Šilheřovice (ok. 715 tys. euro w 2016 roku) zabezpieczono mury, odnowiono dawną wozownię i udostępniono wieżę jako widokową; zwiedzający wchodzą tu od połowy 2020 roku.

Co zobaczyć

• Wieża z tarasem – na jej ścianie widać datę 1872 i herb von Saurma-Jeltsch; z góry widać całe ruiny i okolicę.
• Dziedziniec z arkadami – trzy skrzydła na planie podkowy, z okrągłą wieżyczką w narożniku.
• Portal wejściowy z pilastrami i herbem rodu.
• Park przypałacowy – stare kasztanowce, buki i wiązy, w dużej części oplecione bluszczem.

Ciekawostki

W 1839 roku przy pałacu uruchomiono browar warzący piwo „na sposób bawarski”, pierwszy taki na Górnym Śląsku. W weekendy od wiosny do jesieni kursowały tu specjalne pociągi z Raciborza, dowożące gości do ogródka piwnego. Kilka kroków od ruin stoi barokowy kościół zbudowany w latach 1691–1694 przez Jana Zellera z Opawy; w jego krypcie wystawiono 11 zdobionych trumien i sarkofagów rodów Reiswitzów i Wilczków – rzadką w Europie ekspozycję.

Tripto podpowiada

Wstęp na teren ruin i na wieżę jest bezpłatny, a wieża należy do transgranicznego szlaku wież i platform widokowych Silesianka. Godziny udostępnienia bywają sezonowe, dlatego przed przyjazdem sprawdź informacje gminy Krzyżanowice. Na ruiny, wieżę i park zarezerwuj ok. godziny, a kolejne pół godziny na kościół z kryptą. Wieczorem mury są podświetlane – warto zostać do zmroku, jeśli jedziesz latem.