Pałac w Krzyżanowicach

W tym pałacu w latach 1843–1848 mieszkał i komponował Franciszek Liszt, a wcześniej bywał tu Ludwig van Beethoven, przyjaciel i protegowany księcia Karola Lichnowskiego. Pałac w Krzyżanowicach pod Raciborzem to neogotycka rezydencja z ośmiobocznymi basztami i ceglaną bramą w stylu angielskim. Od blisko stu lat opiekują się nim siostry franciszkanki, które prowadzą tu dom opieki – a raz w roku na dziedzińcu gra muzyka ku czci obu kompozytorów.

Historia: od Praschmów do Lichnowskich

Krzyżanowice wzmiankowano już w 1285 roku. Pałac zbudował w 1700 roku hrabia Jan Bernard Praschma (regionalny przewodnik wojewódzki podaje rok 1670 i mówi o „okazałym pańskim domu” na miejscu starszego dworku). Po śmierci Praschmy w 1708 roku majątek kupił baron Karol Gabriel von Wengerski, a 22 listopada 1775 roku przeszedł on w ręce Lichnowskich – rodu z licznymi dobrami wokół Raciborza i na ziemi opawskiej.

Lichnowscy utrzymywali kontakty z największymi muzykami epoki. Beethoven odwiedzał księcia Karola Lichnowskiego, a Liszt przyjeżdżał do jego wnuka, księcia Feliksa, swojego przyjaciela. Około 1856 roku z inicjatywy imiennika mecenasa Beethovena, księcia Karola von Lichnowsky'ego (1819–1901), pałac gruntownie przebudowano w stylu neogotyckim, najpewniej według projektu niemieckiego architekta Carla Lüdeckego. W 1930 roku książę Wilhelm von Lichnowsky sprzedał posiadłość z parkiem siostrom franciszkankom, które gospodarzą tu do dziś.

Co zobaczyć

• Bryłę pałacu na planie prostokąta: trzy ośmioboczne baszty w narożach i okrągła wieża od południowego wschodu, schodkowe szczyty, ostre łuki i kominy w stylu angielskiego cottage.
• Salę rycerską z 1860 roku, dziś kaplicę. W potrójnym portalu prowadzącym do niej widnieją herby Karola Lichnowskiego i rodu von Werdenberg.
• Tablice pamiątkowe Beethovena i Liszta na ścianie pałacu.
• Budynek bramny z 1856 roku – ceglany, w stylu angielskiego neogotyku, z ośmiobocznymi wieżyczkami zwieńczonymi blankami, przejazdem nakrytym sklepieniem krzyżowym, żeliwną kratą i tablicą z inskrypcją fundacyjną.
• Park wokół pałacu, wpisany do rejestru zabytków w 2022 roku.

Ciekawostki

Przez sześć pokoleń, aż do 1930 roku, pałac należał do Lichnowskich. Co roku w maju gmina organizuje przy pałacu koncert pamięci Beethovena i Liszta, na który przyjeżdżają delegacje z partnerskich miast w Czechach, Austrii, Niemczech i na Węgrzech; kwiaty składa się wtedy pod tablicami obu kompozytorów. Niemieckie źródła wymieniają wśród gości pałacu także poetę Josepha von Eichendorffa.

Tripto podpowiada

Pałac jest domem pomocy społecznej prowadzonym przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Maryi Nieustającej Pomocy, więc wnętrza nie są otwartym muzeum. Wojewódzki portal turystyczny określa dostępność jako sezonową i po wcześniejszym umówieniu – zadzwoń przed przyjazdem (tel. 32 419 40 20). Bramę i elewacje można oglądać z ulicy; na obejście z zewnątrz wystarczy 20–30 minut. Adres: ul. Kolejowa 4, Krzyżanowice. Najlepszy moment na odwiedziny to majowy koncert, gdy dziedziniec jest otwarty dla wszystkich. W okolicy warto zajrzeć do ruin zamku w Tworkowie i na wieżę widokową nad meandrami Odry.