Mury obronne w Raciborzu

Z murów, które przez wieki otaczały Stare Miasto w Raciborzu, przetrwały tylko fragmenty – ale jeden z nich stał się symbolem miasta. Renesansowa Baszta Więzienna z około 1574 roku, z attyką i czterema narożnymi wieżyczkami, trafiła do logo Raciborza, na znaczek Poczty Polskiej i na okolicznościową monetę. Spacer śladem dawnych obwarowań to dobry sposób, by zrozumieć, jak wyglądało średniowieczne miasto nad Odrą.

Historia: od drewnianych przegród do ceglanego pierścienia

Pierwsze umocnienia powstały w XIII wieku, gdy kształtowało się miasto: fosa, drewniane przegrody i bramy. Po spaleniu Raciborza przez Morawian w 1255 roku książę Władysław opolski poszerzył je na południe. Pierwsza udokumentowana wzmianka o murach pochodzi z 1299 roku – książę Przemysław raciborski zlecił wtedy wójtowi ich budowę i pokrycie kosztów. W XIV wieku mury rozbudowano i otoczono fosą, a w 1666 roku zmodernizowano je w obawie przed najazdem tatarskim. W XVII wieku obwód wzmacniało dziewięć baszt.

Szacuje się, że mury miały około 1,8 km długości i obejmowały 20 hektarów. Od wewnątrz mierzyły zaledwie 1,9–2,2 m, od zewnątrz 3,8–4,7 m, a miejscami nawet 9 m; fosa była głęboka na około 3,7 m. Na przełomie XVIII i XIX wieku obwarowania zaczęto rozbierać: w 1818 roku zniesiono Bramę Wielką, a w 1828 roku rozebrano grożącą zawaleniem Bramę Odrzańską, przez którą prowadziła droga do zamku piastowskiego.

Co zobaczyć

• Baszta Więzienna – zbudowana po pożarze miasta na planie prostokąta, pierwotnie najpewniej otwarta od strony miasta. Dziś ma cztery ściany, silnie profilowany gzyms na trzech czwartych wysokości, nad nim attykę ze strzelnicami kluczowymi i cztery kwadratowe wieżyczki w narożach. Przy baszcie zachował się odcinek muru.
• Fragmenty murów przy ulicach Basztowej, Batorego, Drzymały, Leczniczej i Drewnianej – ceglane lica z rdzeniem z gruzu i kamieni polnych na zaprawie wapiennej.
• Ślady dawnych bram – Odrzańskiej u wylotu ul. Odrzańskiej, Wielkiej przy ul. Długiej i późniejszej Nowej; najsilniej strzeżony był odcinek od Bramy Nowej do Starowiejskiej, z sześcioma wieżami i trzema basztami.

Ciekawostki

Baszta służyła nie tylko obrońcom, ale i jako areszt: według zachowanych wzmianek więźniów trzymano w „zimnym pokoju" wyścielonym słomą, a w XVII wieku mieli tu siedzieć mistrzowie masarscy oskarżeni o zawyżanie cen. W 2007 roku NBP wyemitował dwuzłotówkę z wizerunkiem baszty w serii Historyczne Miasta Polski, a w 2008 roku, na 900-lecie Raciborza, Poczta Polska wydała znaczek z basztą i kolumną maryjną z rynku. Ostatnia brama miejska, tzw. Wodna, powstała dopiero w 1835 roku – doprowadzała wodę z Psiny do gaszenia pożarów i otwierano ją w czwartki, w dni targowe.

Tripto podpowiada

• Spacer: zacznij przy baszcie, przejdź ulicami Basztową i Drzymały, a potem rynkiem do Zamku Piastowskiego z gotycką kaplicą św. Tomasza Becketa – to 1–1,5 godziny.
• Wnętrze baszty: ponowne otwarcie baszty dla zwiedzających zainicjowało raciborskie stowarzyszenie Drengowie znad Górnej Odry – terminy udostępnienia sprawdź w informacji turystycznej; z zewnątrz obejrzysz ją o każdej porze.
• Wstęp: fragmenty murów są ogólnodostępne i bezpłatne.