Zalew Zielona w Kaletach

W Zielonej, leśnej dzielnicy Kalet oddalonej od centrum miasta o około 5 km, Mała Panew rozlewa się w dwa połączone zbiorniki. Starszy z nich ma średniowieczny rodowód: powstał tam, gdzie miejscowi kowale wydobywali rudę z dna rzeki. Dziś to kąpieliska, ścieżki przyrodnicze i drewniany wiatrak na wyspie, a nad wodą stoi pałac myśliwski, w którym polował cesarz Wilhelm II.

Historia: od rudy żelaza do kąpieliska

Staw powstał w połowie XIII lub w XIV wieku. Silny nurt Małej Panwi odsłonił wtedy w Zielonej pokład rudy darniowej, którą miejscowi kowale zaczęli wydobywać i przerabiać na żelazo – wyrobisko szybko zamieniło się w zbiornik wodny. Przez stulecia nazywano go m.in. Kuźniczym Rybnikiem. Służył jako zapas wody do produkcji żelaza, potem jako staw rybny, a po II wojnie światowej jako rezerwa wody dla kaletańskich zakładów celulozowo-papierniczych. Na mapie z 1827 roku miał 9,7 ha.

Na początku lat 60. XX wieku całkowicie zarośnięty staw oczyszczono i pogłębiono, a dekadę później, na początku lat 70., powyżej niego przegrodzono Małą Panew tamą i powstał drugi, większy zbiornik. Źródła podają różnie ich powierzchnię: pomiary z 2018 roku dają około 10,7 ha dla Stawu Dolnego i 24,2 ha dla Stawu Zielona, inne opracowania mówią łącznie o 57 lub 60 ha. Oba są płytkie – średnio 1,5–2 m głębokości.

Co zobaczyć

• drewniany wiatrak na płaskiej wyspie Stawu Dolnego, kilkadziesiąt metrów od brzegu – najbardziej rozpoznawalny widok zalewu,
• ścieżki przyrodnicze Zielona Pętla – około 9 km wokół wody, latem dla rowerów i nordic walking, zimą dla narciarzy biegowych – oraz „Do bobrów”,
• kąpieliska przy południowym brzegu Stawu Dolnego i północnym brzegu Stawu Zielona, wypożyczalnia sprzętu wodnego, kemping i ośrodki wypoczynkowe,
• pasy szuwarów, trzcin i roślin o pływających liściach – zbiorniki znów intensywnie zarastają, co dobrze widać z brzegu.

Ciekawostka: cesarz na bażantach

Nad stawem stoi pałac myśliwski, który w 1861 roku wzniósł hrabia Guido Henckel von Donnersmarck, właściciel fabryki celulozy i papieru w Kaletach. Średniowieczny staw włączono w obręb parku pałacowego, a zamknięty zwierzyniec zajmował około 6000 ha – w 1914 roku żyło w nim ok. 450 jeleni. W dniach 18–20 listopada 1900 roku polował tu na bażanty cesarz Wilhelm II. Po wojnie w pałacu działała baza transportu leśnego z warsztatami, co doprowadziło do dewastacji budynku. Dziś jest ogrodzony i czeka na rewitalizację, więc można go oglądać tylko z zewnątrz.

Tripto podpowiada

Na spacer wokół Stawu Dolnego z wiatrakiem wystarczy godzina, na całą Zieloną Pętlę rowerem – 1–2 godziny. Wiatrak najlepiej fotografować z brzegu, przez pas szuwarów, przy niskim słońcu. Kąpieliska, wypożyczalnia i kemping działają sezonowo, głównie latem; poza sezonem nad wodą jest cicho. Zielona leży około 5 km lasem od centrum Kalet, więc najwygodniej dotrzeć tu samochodem lub rowerem.