Szumy nad Tanwią

Na odcinku około 400 metrów Tanew przelewa się przez 24 skalne progi. Woda spada z nich niskimi, szerokimi kaskadami, a ich szum słychać, zanim zobaczy się rzekę – stąd lokalna nazwa: szumy, czasem też szypoty. To serce rezerwatu przyrody Nad Tanwią w gminie Susiec, jednego z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Roztocza.

Skąd się wzięły szumy

Tanew i jej dopływ Jeleń przecinają tu strefę krawędziową Roztocza. Progi powstały na pęknięciach skalnego podłoża, dlatego układają się dość regularnie, przeważnie w poprzek koryta. Najwyższy próg w okolicy, na Jeleniu, ma około 1,5 m, ale większość kaskad na Tanwi to niskie stopnie, przez które woda przelewa się na całej szerokości rzeki.

Rezerwat utworzono w 1958 roku, by zachować krajobraz dolin Tanwi i Jelenia z wodospadami oraz las mieszany z jodłą, która rośnie tu na granicy swojego naturalnego zasięgu. Akt powołujący mówi o 41,33 ha, nadleśnictwo podaje dziś 47,49 ha. Rezerwat leży w Parku Krajobrazowym Puszczy Solskiej i podlega Nadleśnictwu Józefów.

Co zobaczyć

• Kaskady w dawnych Rebizantach – główny ciąg progów na zakolu Tanwi. Można go obejść oboma brzegami, przechodząc przez dwa mosty oddalone od siebie o około 500 m.
• Ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna „Nad Tanwią” – około 3 km i 14 przystanków z tablicami, oznaczenie: białe kwadraty z czerwonym ukośnym paskiem. Prowadzi przez bór sosnowy, starodrzew jodłowy (niektóre jodły mają około 40 m wysokości), śródleśne łąki i łęgi w dolinie rzeki.
• Miejsce przeprawy Józefa Piłsudskiego – w czerwcu 1901 roku, po ucieczce ze szpitala w Petersburgu, przeszedł tu przez Tanew z zaboru rosyjskiego do austriackiego. Przeprawę zorganizował Jan Miklaszewski, kontroler lasów Ordynacji Zamojskiej, a pomagał mu miejscowy Mikołaj Rebizant. Kamień z tablicą ustawiono w 1936 roku; dziś stoi replika, bo oryginał wywieziono do Londynu. Przy ścieżce stoi też obelisk poświęcony Miklaszewskiemu.
• Budki strażnicze i szlabany przy moście na drodze Susiec – Huta Różaniecka – repliki przypominające, że rzeka była kiedyś granicą zaborów.
• Przyroda – w rezerwacie opisano około 40 zespołów roślinnych, m.in. z widłakiem jałowcowatym, bzem koralowym i porzeczką alpejską. Z ptaków można spotkać bociana czarnego, pliszkę górską i zimorodka.

Ciekawostki

Szumy na Roztoczu wygrały dwa plebiscyty: w 2008 roku dziennika „Rzeczpospolita” na siedem cudów polskiej natury, a w 2016 roku magazynu „National Geographic Traveler” na siedem cudów Polski. Około 2,5 km na zachód od kaskad, na wzgórzu Kościółek w widłach Tanwi i Jelenia, zachował się wał grodziska. Legenda mówi o rycerzu Gołdapie i jego córce Tanewie, od której imienia miała wziąć nazwę rzeka. Co roku na przełomie kwietnia i maja gmina organizuje Bieg nad Tanwią (w 2026 roku odbyła się XII edycja), połączony z Jarmarkiem Susieckim.

Tripto podpowiada

Najprościej zacząć od leśnego parkingu przy moście na początku Huty Szumy, przy drodze Susiec – Cieszanów. Są tam stoły, ławy, toalety i tablica z przebiegiem ścieżki. Na samą ścieżkę zaplanuj 1,5–2 godziny; dłuższą opcją jest niebieski Szlak Szumów, pętla około 16 km ze stacji kolejowej w Suścu. Ścieżka miejscami biegnie tuż nad wodą u podnóża stromego brzegu i po deszczu bywa bardzo śliska, więc przydadzą się buty z dobrą podeszwą. Do Suśca dojedziesz pociągiem: od 2024 roku przez cały rok kursują tu pociągi Regio z Zamościa do Bełżca. Pamiętaj, że to rezerwat – chodź tylko wyznaczonymi ścieżkami. Susiec ma dużo noclegów i dobrze sprawdza się jako baza na całe Roztocze.