Synagoga w Zamościu

Synagoga w Zamościu to jedna z najcenniejszych renesansowych bożnic w Polsce i ważny ślad wielokulturowej historii miasta Jana Zamoyskiego. Wzniesiona na początku XVII wieku z inicjatywy Żydów sefardyjskich, po latach dewastacji i zmian funkcji została pieczołowicie odnowiona. Od 2011 roku działa w niej Centrum „Synagoga” Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego z multimedialnym muzeum historii Żydów Zamościa i okolic – to miejsce, którego nie warto pominąć podczas spaceru po Starym Mieście.

Historia

Zamoyski sprowadzał do swojego miasta kupców z wielu stron, w tym Żydów sefardyjskich, którzy otrzymali przywileje osiedleńcze. Murowaną synagogę wzniesiono w latach 1610–1620. W drugiej połowie XVII wieku dobudowano babińce – osobne sale dla kobiet – od północy i południa, a w XVIII wieku przedsionek łączący bożnicę z domem kahalnym. Z czasem społeczność żydowską Zamościa tworzyli głównie Żydzi aszkenazyjscy.

W czasie II wojny światowej Niemcy zdewastowali synagogę i urządzili w niej magazyn i warsztat stolarski. Zamojscy Żydzi zostali zamordowani; ostateczna likwidacja getta nastąpiła 16 października 1942 roku. Po wojnie budynek zabezpieczono, a w latach 1958–2005 mieściła się tu biblioteka miejska. W 2005 roku synagoga wróciła do społeczności żydowskiej, a Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (FODŻ) przeprowadziła gruntowny remont – z pomocą m.in. World Monuments Fund oraz funduszy EOG i Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Centrum „Synagoga” otwarto 5 kwietnia 2011 roku. Wcześniej, w latach 1967–1972, odbudowano babiniec południowy i zrekonstruowano attykę; nie zachowała się natomiast bima z 1787 roku.

Co zobaczyć

• Główną salę modlitw na planie zbliżonym do kwadratu (ok. 12 × 12 m), ze sklepieniem zdobionym sztukateryjnym ornamentem typu kalisko-lubelskiego, hebrajskimi inskrypcjami i motywem Drzewa Życia.
• Aron ha-kodesz (szafę ołtarzową na zwoje Tory) z pierwszej połowy XVII wieku, ujęty w kolumny i zwieńczony tympanonem z koroną.
• Grzebieniastą attykę i kamienny portal – charakterystyczne elementy elewacji.
• Multimedialne Muzeum Historii Żydów Zamościa i Okolic oraz wystawy czasowe, koncerty i spotkania.

Synagoga jest punktem startowym Szlaku Chasydzkiego, prowadzącego przez miejsca związane z kulturą żydowską Lubelszczyzny i Podkarpacia. W sezonie Centrum organizuje też spacery z przewodnikiem po dawnej dzielnicy żydowskiej, połączone ze zwiedzaniem mykwy.

Jak zwiedzać

Na zwiedzanie wystarczy 45–60 minut. Obowiązuje stosowny strój. Grupy (powyżej 10 osób) muszą wcześniej zarezerwować termin; bez rezerwacji obsługa może odmówić wejścia. W październiku 2026 roku Centrum organizuje wydarzenia upamiętniające 84. rocznicę Zagłady Żydów w Zamościu – warto sprawdzić program.

Godziny otwarcia i wstęp

Stan na październik 2026:

• Od 1 marca do 31 października: wtorek–niedziela 10:00–18:00, ostatnie wejście 17:30.
• Od 2 listopada do końca lutego (zima 2026/27): wtorek–niedziela 10:00–14:00; grupy po rezerwacji o dowolnej porze.
• Nieczynne: poniedziałki oraz święta państwowe i żydowskie.
• Wstęp: w formie cegiełki – 15, 50 lub 100 zł.
• Kontakt: ul. Pereca 14, tel. +48 84 639 00 54, zamosc@fodz.pl. Zmiany godzin Centrum ogłasza na Facebooku.

Dojazd

Synagoga stoi przy ul. I. L. Pereca 14, w północno-wschodniej części Starego Miasta, ok. 150 m od Rynku Wielkiego. Ze stacji Zamość Starówka dojdziesz w kilkanaście minut.

W okolicy

• Kamienice ormiańskie i Muzeum Zamojskie – ok. 150 m.
• Rynek Solny – tuż obok.
• Bastion VII z Nadszańcem – ok. 300 m.