Ratusz w Zamościu

Ratusz w Zamościu to najbardziej rozpoznawalny budynek miasta i jeden z najbardziej fotogenicznych ratuszy w Polsce. Stoi w pierzei północnej Rynku Wielkiego, ma wieżę o wysokości 52 metrów i słynne wachlarzowe schody, które od ponad dwustu lat są sceną miejskich uroczystości. To symbol renesansowego Zamościa wpisanego na listę UNESCO, a zarazem wciąż działająca siedziba władz miasta.

Historia: od skromnego budynku do manierystycznej perły

Budowę pierwszego ratusza rozpoczęto w 1591 roku. Około 1605 roku wieżę grożącą zawaleniem trzeba było wzmocnić skarpami. Obecny charakter budowla zawdzięcza rozbudowie z lat 1639–1651, prowadzonej przez Jana Jaroszewicza i Jana Wolffa: ratusz podwyższono i ozdobiono attykami w duchu manieryzmu. W latach 1767–1770 powstały dwuskrzydłowe schody w kształcie wachlarza, dziś najchętniej fotografowany element placu.

XIX wiek przyniósł zmiany na gorsze. W latach 1823–1825, gdy Zamość był twierdzą w Królestwie Polskim, ratusz przebudowano w duchu klasycyzmu i pozbawiono attyk i dekoracji; dobudowano też więzienie od strony Rynku Solnego. Dawny wygląd przywróciła rekonstrukcja z lat 1937–1939 pod kierunkiem Tadeusza Zaremby. Ostatnie duże prace remontowe zakończono w 2010 roku – odnowiono wtedy elewację frontową, schody i wieżę.

Co zobaczyć

• Wachlarzowe schody z kartuszem herbowym Tomasza Zamoyskiego, umieszczonym w 1937 roku.
• Wieżę zegarową – w sezonie codziennie o 12:00 rozbrzmiewa z niej hejnał, ale tylko w trzy strony świata. Według legendy hetman Jan Zamoyski, skonfliktowany z królem Zygmuntem III Wazą, nie chciał, by hejnał grano w stronę Krakowa.
• Tablicę upamiętniającą wpis Starego Miasta na listę UNESCO w 1992 roku.
• Usytuowanie – ratusz nie stoi na środku rynku, lecz jest wbudowany w pierzeję i lekko wysunięty w stronę placu. W prywatnym mieście ordynata to on, a nie rajcy, wyznaczał hierarchię.

Podziemia oficyn ratusza

Od 2011 roku w oficynie ratusza działa trasa turystyczna. Ekspozycja opowiada o historii budynku i badaniach archeologicznych z XX i XXI wieku; można zobaczyć m.in. cysternę na wodę z kanałem doprowadzającym, XIX-wieczną studnię i dawny areszt. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, obowiązują zapisy telefoniczne.

Informacje praktyczne

Stan na październik 2026:

• Adres: Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość. Na parterze działa Biuro Informacji Turystycznej i Promocji Miasta (tel. 84 639 22 92, zci@zamosc.pl).
• Trasa w podziemiach oficyn: w październiku i kwietniu codziennie o 14:00, od maja do września o 11:00 i 14:00, w pozostałych miesiącach (także zimą 2026/27) po wcześniejszym zgłoszeniu.
• Bilety: normalny 20 zł, ulgowy 16 zł; dzieci do 6 lat bezpłatnie. Przewodnik w języku obcym to dopłata 100 zł za grupę.
• Budynek: mieści Urząd Miasta i Straż Miejską, więc wnętrza nie są udostępniane jak muzeum.

Jak zwiedzać i najlepsza pora

Sam ratusz z zewnątrz obejrzysz w kwadrans, z trasą podziemną zaplanuj około godziny. Najlepsze światło na fasadę jest w środku dnia i po południu, gdy słońce oświetla pierzeję północną; wieczorem budynek jest podświetlony. Latem schody bywają sceną koncertów i spektakli.

Dojazd

Ratusz stoi na Rynku Wielkim, w sercu Starego Miasta. Ze stacji Zamość Starówka dojdziesz w kilkanaście minut; samochód najlepiej zostawić poza ścisłym centrum.

W okolicy

• Kamienice ormiańskie z Muzeum Zamojskim – kilkadziesiąt metrów na wschód.
• Rynek Solny – tuż za ratuszem.
• Katedra – ok. 200 m na południowy zachód.