Sobór w Hajnówce

Dach z nieregularnie przenikających się betonowych łupin wygląda raczej jak rzeźba niż jak tradycyjna cerkiew. Sobór Świętej Trójcy w Hajnówce mieści około 5000 wiernych i należy do największych świątyń prawosławnych w Polsce, a dzięki akustyce od ponad 40 lat gości chóry z całego świata. Stoi w mieście na skraju Puszczy Białowieskiej, ważnym ośrodku prawosławia na Podlasiu.

Historia: osiemnaście lat budowy

Pierwsza parafia prawosławna w Hajnówce powstała w 1942 roku i modliła się w zaadaptowanym drewnianym budynku dawnego nadleśnictwa. Gdy w latach 60. do miasta przeniosło się wielu prawosławnych mieszkańców okolicznych wsi, prowizoryczna cerkiew przestała wystarczać. Proboszcz Antoni Dziewiatowski wywalczył zgodę na budowę, a kamień węgielny położono w 1973 roku. Świątynię wznoszono w latach 1974–1992 według projektu poznańskiego architekta Aleksandra Grygorowicza; współprojektantem był malarz Jerzy Nowosielski. Konsekracja odbyła się 11 października 1992 roku.

Spór o wnętrze

Wystrój cerkwi miał stworzyć Jerzy Nowosielski, który dostał oficjalne zlecenie od metropolity Bazylego. Jego projekt polichromii spotkał się jednak z oporem proboszcza i artysta musiał zrezygnować z malowania wnętrza. Ikonostas i część ikon wykonał ostatecznie grecki malarz Dimitrios Andonopulos. To jedna z ciekawszych historii współczesnej sztuki sakralnej w Polsce: świątynia, której forma wyszła spod ręki wybitnego malarza, nie ma jego malowideł.

Co zobaczyć w środku

• Ikonostas Dimitriosa Andonopulosa w nawie głównej,
• ogromny żyrandol w kształcie krzyża greckiego, zawieszony pod główną kopułą i zdobiony witrażami z Matką Bożą i świętymi słowiańskimi,
• witraże w ścianach, rzadko spotykane w cerkwiach,
• ołtarz z ikoną Matki Bożej „Nieoczekiwana Radość”, kopią cudownej ikony podarowaną pierwszej parafii w 1942 roku,
• dolną cerkiew św. Mikołaja z kryptą, w której pochowano budowniczego soboru, ks. Antoniego Dziewiatowskiego.

W całej świątyni jest siedem ołtarzy, w tym trzy w dolnej cerkwi. Od 2023 roku sobór jest wpisany do rejestru zabytków.

Muzyka cerkiewna

Od 1983 roku w soborze odbywały się koncerty Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej „Hajnówka”, a od 2002 roku świątynia gości przesłuchania konkursowe i koncerty festiwalu Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej. Przy parafii działają trzy chóry: katedralny, młodzieżowy i dziecięcy, które śpiewają podczas nabożeństw. Sobór odwiedzali m.in. patriarcha Antiochii Jan X (2016) i metropolita Tichon, zwierzchnik Kościoła Prawosławnego w Ameryce (2018).

Tripto podpowiada

Sobór stoi przy ul. ks. Antoniego Dziewiatowskiego 15. To czynna świątynia, więc najlepiej przyjść poza nabożeństwami, a w czasie liturgii zachować ciszę i nie fotografować bez zgody. Najmocniejsze wrażenie robi jednak właśnie śpiew chóru: jeśli możesz, zaplanuj wizytę na niedzielną liturgię albo na czas festiwalu. Na obejrzenie wnętrza i bryły z zewnątrz wystarczy 30–45 minut, a potem łatwo ruszyć dalej w stronę Białowieży i Puszczy.