Skansen Sioło Budy w Białowieży

W chacie z 1836 roku, przeniesionej do Bud spod Kleszczeli, wciąż działa drewniany komin – według gospodarzy jedyny taki zachowany i czynny w Polsce. Skansen „Sioło Budy” to niewielka zagroda na skraju Puszczy Białowieskiej, odtwarzająca gospodarstwo z pierwszej połowy XIX wieku: strzecha, płot pleciony z wierzby, żuraw nad studnią i niebieskie okiennice.

Skąd ta nazwa

„Sioło” w gwarach wschodnich oznacza osadę, a „buda” to archaiczny typ domu – półziemianka z otwartym paleniskiem. W takich budach jeszcze w okresie międzywojennym mieszkali tu internowani przez władze II Rzeczypospolitej żołnierze armii Stanisława Bułak-Bałachowicza. Sama wieś Budy powstała jako osada przemysłowa wewnątrz Puszczy: w XVIII wieku Antoni Tyzenhauz zakładał tu ośrodki wytwarzające węgiel drzewny, smołę, dziegieć i potaż, a do pracy sprowadzono ludność z Mazowsza. Mieszkańcy byli zwolnieni z pańszczyzny, za to brali udział w królewskich polowaniach. W 1941 roku Niemcy spacyfikowali wsie leżące w Puszczy – domy spalono, a ludzi wysiedlono; po wojnie wrócili i odbudowali gospodarstwa.

Co zobaczyć w zagrodzie

Zabudowania przeniesiono z miejscowości Dobrowoda w gminie Kleszczele. W skład tego „chutorowego” gospodarstwa kresowego wchodzą:

• Chata z 1836 roku z sienią wylotową, dużą izbą i sypialnią; w środku piec i czynny drewniany komin, a dach od początku kryty jest słomianą strzechą.
• Chlewik i stodoła.
• Studnia z żurawiem.
• Oryginalne ogrodzenie tynowe z gałęzi wierzby – dawniej bardzo popularne w tych stronach.

Tripto podpowiada

Skansen działa przy pensjonacie Sioło Budy (Budy 41), więc nocleg w drewnianym domu łatwo połączyć ze zwiedzaniem. Według lokalnej organizacji turystycznej najlepiej przyjechać w weekend między 11:00 a 16:00 – wtedy po zagrodzie oprowadza Włodzimierz Muśko, który opowiada o niej i dba o ogródek przed chatą; zwiedzanie z przewodnikiem w innym terminie trzeba wcześniej uzgodnić. Na samą zagrodę wystarczy pół godziny. Warto przejść się też na koniec wsi, w kierunku Teremisek, gdzie rośnie skupisko dębów o obwodach przekraczających 4 metry. Budy leżą przy drodze z Białowieży do Teremisek, w otoczeniu Puszczy Białowieskiej.