Skansen w Dobczycach

Pod ruinami królewskiego zamku, na stoku nad Jeziorem Dobczyckim, stoi kilka drewnianych budynków, które uratowano przed zalaniem i rozbiórką. Skansen Muzeum Regionalnego PTTK im. Władysława Kowalskiego powstał bowiem w czasie budowy zapory na Rabie, gdy znikały całe przysiółki. Dziś zobaczysz tu karczmę z 1830 roku, kuźnię w dawnym spichlerzu, wystawę o dawnych obrzędach pogrzebowych i najstarszą przydrożną kapliczkę ziemi dobczyckiej, datowaną na 1604 rok.

Historia: skansen zbudowany społecznie

Muzeum w Dobczycach wyrosło z pasji mieszkańców. Od 1960 roku członkowie PTTK pod kierunkiem regionalisty Władysława Kowalskiego odkopywali ruiny zamku, a pierwsze znaleziska pokazano zwiedzającym w 1963 roku w drewnianym baraku. Gdy zaczęto budować zbiornik wodny i usuwać stare zabudowania z doliny, narodził się pomysł działu etnograficznego. Pierwszy obiekt przewieziono na wzgórze w 1968 roku, część ekspozycji udostępniono w 1973 roku, a oficjalna inauguracja skansenu odbyła się w 1988 roku, na 25-lecie muzeum.

W ostatnich latach skansen odnowiono w ramach małopolskiego projektu Skansenova, finansowanego z funduszy UE: zakonserwowano zabytkowe budynki, wybrukowano część terenu, wymieniono ogrodzenie i unowocześniono wystawę. W zbiorach działu jest ponad 1000 eksponatów etnograficznych.

Co zobaczyć

• Karczma z 1830 roku z Krzyszkowic koło Myślenic – największy budynek skansenu. W alkierzu odtworzono izbę mieszczańską ze strojami dobczyckich mieszczan, w czarnej izbie (kuchni) stoi obrzędowa szopka kolędnicza, a w izbie cechów zgromadzono narzędzia garncarzy, szewców, krawców, tkaczy i wikliniarzy.
• Kuźnia w XIX-wiecznym spichlerzu z Zagórzan w gminie Gdów – z piecem, ręcznym miechem i kowadłem osadzonym w ogromnym pniu. Wyposażenie pochodzi z kuźni, w której pracowało kilka pokoleń kowali z Kornatki.
• Dawny serownik z 1890 roku z folwarku Gaik w Brzezowej, którego tereny zalało Jezioro Dobczyckie – dziś wystawa „Ziemia żywicielka” o rolnictwie i hodowli: cepy, sochy, brony, drewniane widły.
• Dom z Dobczyc z drugiej połowy XIX wieku z wystawą „Koniec/Początek” o dawnych zwyczajach pogrzebowych – z konnym karawanem z XIX wieku, czarnymi szatami liturgicznymi i chorągwiami żałobnymi.
• Wozownie i wiaty z wozami, saniami, kieratem konnym i pasieką.

Ciekawostki

Kamienna kapliczka słupowa z 1604 roku z zatartymi płaskorzeźbami pasyjnymi również trafiła tu z folwarku Gaik – to najstarsza przydrożna kapliczka okolicy. Warto też zwrócić uwagę na studnię z żurawiem. Sam zamek nad skansenem był w średniowieczu miejscem nauki synów Kazimierza Jagiellończyka, których uczył Jan Długosz.

Tripto podpowiada

Stan na październik 2026: z powodu renowacji zamku w dniach 15.09–31.10.2026 muzeum zaprasza na trasę historyczno-etnograficzną w skansenie. Bilety: 10 zł normalny, 8 zł ulgowy, 25 zł rodzinny. W październiku muzeum działa śr–pt 10:00–16:00 oraz sob–nd 10:00–17:00. Standardowo bilet do muzeum kosztuje 15/12 zł, rodzinny 35 zł; dzieci do 4 lat wchodzą bezpłatnie. Grupy mogą zamówić przewodnika (90 zł) pod numerem 518 825 830. Godziny po 31 października sprawdź na stronie muzeum.

Na skansen wystarczy 45–60 minut. Teren leży na stoku, ścieżki są trawiaste i brukowane, więc z wózkiem bywa trudno. Dobczyce leżą ok. 30 km na południowy wschód od Krakowa; samochód najlepiej zostawić w centrum i podejść kilka minut na Stare Miasto. W pobliżu: ruiny zamku z basztą i murami miejskimi, klasycystyczny kościół św. Jana Chrzciciela z gotyckim dzwonem z 1504 roku i zapora nad Jeziorem Dobczyckim.