Sanktuarium św. Anny w Aleksandrówce

Na tradycyjnym szlaku pielgrzymek na Jasną Górę, około 35 km na wschód od Częstochowy, od ponad pięciuset lat czczona jest drewniana, późnogotycka figura św. Anny Samotrzeciej – świętej z Maryją i Dzieciątkiem. Wokół niej wyrósł barokowy zespół klasztorny, w którym od 1869 roku żyją siostry dominikanki klauzurowe. Sanktuarium formalnie leży na terenie wsi Aleksandrówka w gminie Przyrów, która do 1977 roku nazywała się Święta Anna – od imienia patronki.

Historia: od krzyża w lesie do klasztoru

Początki kultu sięgają końca XV wieku, gdy w okolicznych lasach miało dojść do kilku cudownych zdarzeń. W 1499 roku z polecenia proboszcza z Przyrowa ustawiono tu figurę Ukrzyżowanego. Na początku XVI wieku starosta olsztyński Paweł ze Szczekocin wzniósł drewnianą kaplicę i umieścił w niej figurę św. Anny, a w 1554 roku krakowska mieszczka Anna Krokierowa zbudowała nową. W 1609 roku kasztelan sądecki Joachim Ocieski i książę Janusz Ostrogski ufundowali kościół i klasztor bernardynów. Ponieważ teren należał do dóbr królewskich, potrzebna była zgoda Zygmunta III – dokument przechowują do dziś siostry w klasztornym archiwum.

Murowany kościół wznoszono w latach 1609–1617, a konsekrował go 27 sierpnia 1617 roku biskup Tomasz Oborski. To jednonawowa świątynia na planie krzyża, z półokrągłą apsydą, kopułą nad środkiem nawy i jedną wieżą; klasztor ukończono w 1668 roku. W drugiej połowie XVIII wieku położono biało-czarną posadzkę (1774), dach pokryto miedzią, a wzdłuż murów placu wzniesiono krużganki ze stacjami Drogi Krzyżowej (1777). W latach 1782–1783 wnętrze ozdobiono polichromią ze scenami ze Starego Testamentu.

Kasata i dominikanki

Bernardyni zaangażowali się w powstanie styczniowe, więc w listopadzie 1864 roku władze rosyjskie skasowały klasztor, a w budynkach stacjonowało carskie wojsko. W 1869 roku przybyły tu dominikanki z zamkniętego klasztoru w Piotrkowie Trybunalskim – z zakazem przyjmowania nowych kandydatek, co miało skazać wspólnotę na wymarcie. Zakaz zniesiono dopiero na początku XX wieku. W 1881 roku pożar zniszczył część kościoła i klasztoru, ale obie wojny światowe ominęły sanktuarium.

Co zobaczyć

• Figurę św. Anny Samotrzeciej w osobnej kaplicy przy kościele.
• „Taniec śmierci” z początku XVIII wieku – jedna z najwierniejszych replik obrazu z kościoła bernardynów w Krakowie.
• Ołtarz główny w stylu regencji, przejściowym między barokiem a rokokiem.
• Krużganki pielgrzymkowe wokół placu przed kościołem.

Tripto podpowiada

Największe święto przypada 26 lipca, w dzień św. Anny: siostry podają, że msze odprawiane są wtedy od rana, a o 11:30 odbywa się suma z procesją eucharystyczną. W zwykły dzień na kościół i krużganki wystarczy 30–45 minut; klasztor jest klauzurowy, więc zwiedza się kościół i plac przed nim. Sanktuarium łatwo połączyć z wycieczką po Jurze, np. do Złotego Potoku.