Rynek w Przyrowie

Przyrów przez ponad półtora wieku był wsią, choć jego rynek nigdy nie przestał wyglądać jak miejski. Badacze miasteczek zdegradowanych przez carską reformę z lat 1869–1870 przyznali mu najwyższy, po Koszycach, stopień miejskości, a 1 stycznia 2024 roku Przyrów znów oficjalnie został miastem. Wydłużony plac z czterema wylotami ulic pamięta lokację z XIV wieku, a jego perspektywę zamyka ceglany, neogotycki kościół.

Historia: od lokacji do odzyskanych praw

Przyrów założono jako miasto królewskie 15 marca 1369 roku na prawie średzkim, na terenie wsi Komorów, z inicjatywy Jakuba Rechickiego z Nagłowic. Według gminnego serwisu z chwilą powstania miasta siedzibę parafii przeniesiono z kościoła św. Mikołaja do drugiej świątyni, pod wezwaniem św. Doroty. W XV–XVII wieku miasto rosło, ale w latach 1655–1660 najazd szwedzki zniszczył około 70% zabudowy, a do upadku przyczyniły się też rokosz Lubomirskiego i zmiana przebiegu głównej drogi z Krakowa do Wielkopolski. Prawa miejskie Przyrów utracił 31 maja 1870 roku.

Od końca XVIII wieku mieszkała tu duża społeczność żydowska; w 1857 roku stanowiła 43% mieszkańców. W 1942 roku Niemcy wywieźli przyrowskich Żydów przez getto w Koniecpolu do obozu zagłady w Treblince. 8 stycznia 1945 roku w czasie pacyfikacji zamordowano tu 43 osoby.

Co zobaczyć

• Układ placu – wydłużony kształt z czterema drogami wylotowymi w węższych pierzejach pochodzi z okresu lokacji, a zwarte murowane pierzeje z przełomu XIX i XX wieku.
• Kościół NMP Szkaplerznej i św. Doroty – neogotycki, z cechami neoromańskimi, zbudowany z czerwonej cegły w latach 1908–1911 staraniem ks. Edwarda Bendkowskiego i konsekrowany 29 października 1911 roku. Wnętrze urządzono w stylu barokowym, z barokowymi rzeźbami i obrazami.
• Głaz pamiątkowy z 1984 roku ku czci Polaków walczących w czasie II wojny światowej, po rewaloryzacji uzupełniony symbolami religijnymi.
• Płytę rynku po rewaloryzacji z 2005 roku, z szachownicą z granitowej i betonowej kostki, ławkami i klonami.

Tripto podpowiada

Rynek jest dostępny przez całą dobę; na spacer z wizytą w kościele wystarczy pół godziny. Warto dojść też do kościoła św. Mikołaja, który według gminy jest najstarszym zabytkiem okolicy i pochodzi z początku XVI wieku. Przyrów leży nad Wiercicą, tą samą rzeką, która wypływa ze źródeł w Złotym Potoku, więc wizytę łatwo połączyć z wycieczką w jej górny bieg.