Parki w Białymstoku

Parki w Białymstoku to najprostszy sposób, by w jeden dzień zobaczyć, dlaczego to miasto uchodzi za jedno z najbardziej zielonych w Polsce. W samym centrum, kilka minut piechotą od Rynku Kościuszki, łączą się ze sobą barokowy Ogród Branickich, modernistyczne Planty, Park Centralny i leśny Zwierzyniec. Każdy z nich opowiada inną historię miasta: magnacką, międzywojenną, żydowską i powojenną. To dobry plan na spacer z dziećmi, bieg o poranku albo popołudnie z książką na ławce.

Ogród Branickich – „Wersal Podlasia”

Najcenniejszym z białostockich parków jest ogród przy Pałacu Branickich, rezydencji hetmana Jana Klemensa Branickiego. Barokowe założenie ma około 9,7 ha i dzieli się na dwie części. Górna, francuska, to geometryczne partery z bukszpanu, fontanny i rzeźby ustawione w osi pałacu. Dolna ma charakter krajobrazowy i jest obramowana bulwarami Kościałkowskiego i Kielanowskiego.

Ogród miał burzliwe dzieje. W XIX wieku, gdy pałac przejęły władze rosyjskie, usunięto z części francuskiej ponad 100 rzeźb, a większość stawów zasypano. Rewaloryzacja oparta na badaniach archeologicznych i dawnych planach trwała do 2012 roku. Warto odszukać m.in. dwa posągi Herkulesa z 1757 roku z warsztatu Jana Chryzostoma Redlera oraz odbudowany w 2011 roku Pawilon pod Orłem – dawną ptaszarnię. Sam pałac jest dziś siedzibą władz Uniwersytetu Medycznego.

Planty – modernistyczny salon miasta

Tuż obok rozciągają się Planty (14,94 ha). Teren, na którym w XVIII wieku pasły się daniele Branickich, długo był sadem i łąką. W latach 1908–1910 otrzymał metalowe ogrodzenie z trzema bramami, a prawdziwy park zaczęto projektować dopiero w 1932 roku. Autorem założenia był Stanisław Grala, kierownik miejskich plantacji, współpracujący z Józefem Blicharskim; alejki budowano od 1934 roku.

Planty łączą geometrię z swobodnym układem krajobrazowym. Główną osią jest szeroka promenada z kwietnikami, prostokątnym basenem i fontanną. We wschodniej części znajduje się różanka rozplanowana na czterech poziomach, a od ul. Mickiewicza – tunele z pnących róż. Przy basenie stoi rzeźba „Praczki” Stanisława Horno-Popławskiego, a w parku także rzeźba psa Kawelina autorstwa Małgorzaty Niedzielko.

Park Centralny i pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej

Park Centralny ma trudniejszą historię. Zajmuje część dawnego cmentarza rabinackiego, czynnego mniej więcej w latach 1760–1900; na początku lat 60. XX wieku teren zasypano gruzem i ziemią. Miasto zgodziło się na budowę na terenie parku miejsca pamięci z odnalezionych macew. Obok, przy placu NZS, wznosi się pomnik Bohaterów Ziemi Białostockiej: dziewięć betonowych kolumn wysokich na 17 m, zwieńczonych miedzianą „koroną drzew” z orłem w gnieździe. W 2011 roku do pomnika dodano koronę na głowie orła i hasło „Bóg, honor, ojczyzna”.

Zwierzyniec – las w środku miasta

Na wschód od Plant zaczyna się Las Zwierzyniecki z rezerwatem przyrody i Parkiem Konstytucji 3 Maja. To resztka dawnej puszczy, którą Branicki ogrodził jako zwierzyniec łowiecki z jeleniami, danielami i bażantami. Dziś chroni się tu fragmenty wilgotnego lasu ze stuletnimi grabami i olszami. W parku działa niewielkie Akcent ZOO z rodzimymi gatunkami; według serwisów turystycznych wstęp jest bezpłatny, ale godziny warto sprawdzić przed wizytą.

Jak zwiedzać i informacje praktyczne

Wszystkie cztery tereny da się połączyć w pętlę na 2–3 godziny spokojnego spaceru; z dziećmi zaplanuj więcej czasu na Zwierzyniec. Alejki są utwardzone, więc wózek dziecięcy nie jest problemem.

• Wstęp: parki są bezpłatne.
• Ogród Branickich: według serwisów turystycznych otwarty codziennie, od października do marca w godz. 6:00–22:00, od kwietnia do września 6:00–24:00 (stan na październik 2026; brak potwierdzenia na stronie oficjalnej).
• Wejście: do ogrodu od strony pałacu (ul. Kilińskiego), Planty dostępne z wielu ulic centrum.
• Najlepsza pora: maj–czerwiec (różanka i kwietniki) oraz złota jesień.