Misa chrzcielna w Wiślicy

Płytkie, gipsowe zagłębienie o średnicy 4,2 metra przez pół wieku uchodziło za dowód, że chrześcijaństwo dotarło do Wiślicy prawie sto lat przed chrztem Mieszka I. Dziś wiadomo, że to jedna z najsłynniejszych pomyłek polskiej archeologii – i właśnie dlatego warto ją zobaczyć. Relikty „misy” i romańskiego kościoła św. Mikołaja pokazuje Muzeum Archeologiczne w Wiślicy, oddział Muzeum Narodowego w Kielcach.

Odkrycie z lat 50.

Relikty odsłonięto podczas badań prowadzonych w latach 1958–1965 przy ul. Batalionów Chłopskich przez Zespół Badań nad Polskim Średniowieczem pod kierunkiem doc. Zofii Wartołowskiej. Archeolodzy natrafili na misę ułożoną z łamanego gipsu na skałce gipsowej, z glinianym podium od północy i śladami spalonych pali po obu stronach. Za linią pali znaleziono trzy groby wykute w skale. Zachowały się około dwie trzecie misy, bo resztę zniszczył fundament północnego muru późniejszego kościółka. Według pomiarów opublikowanych w 1967 roku misa miała 28 cm głębokości i płaski brzeg szerokości około 30 cm, a jej zarys przypominał fragment ośmioboku.

Hipoteza, która porwała Polskę

Zespół reliktów zinterpretowano jako zbiorową chrzcielnicę z drewnianą obudową, datowaną na drugą połowę IX wieku. Pasowało to do legendy o chrzcie księcia Wiślan około 880 roku w obrządku słowiańskim i do wzmianki w „Żywocie Metodego” o przymusowym chrzcie pogańskiego księcia. Wiślica miała więc być najstarszym znanym miejscem udzielania chrztu na ziemiach polskich. Badania z 2021 roku odrzuciły tę koncepcję: obiekt powstał nie wcześniej niż w XI wieku, a jego kształt w dużej mierze wynika ze źle przeprowadzonej eksploracji stanowiska.

Kościół św. Mikołaja i kaplica kobiet

Obok misy widać fundamenty małego, prostokątnego kościoła św. Mikołaja zamkniętego apsydą i wzniesionego techniką opus spicatum, czyli z kamieni układanych w jodełkę. Badania ceramiki datują go najwcześniej na koniec XI lub początek XII wieku. Do świątyni dobudowano kaplicę grobową, w której znaleziono wyłącznie pochówki kobiet – rzadkość w średniowieczu. Kościół rozebrano jeszcze w średniowieczu przy budowie fortyfikacji miejskich.

Tripto podpowiada

Relikty oglądasz w nowym pawilonie archeologicznym przy placu Solnym, skąd ponad 150-metrowa podziemna trasa prowadzi pod bazylikę kolegiacką. Tam czeka romańska posadzka z wizerunkami modlących się postaci z około 1175 roku, a na końcu Dom Długosza z gotyckimi polichromiami. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem, w grupach do 25 osób wpuszczanych co 30 minut, a bilety można zarezerwować online. Na podziemiach panuje około 18°C, więc weź coś cieplejszego nawet latem. Na całą trasę zarezerwuj około godziny; aktualne godziny i ceny sprawdzisz na stronie Muzeum Narodowego w Kielcach.