Relikty romańskie w Wiślicy

Pod gotycką kolegiatą w Wiślicy i obok niej zachowały się fundamenty trzech romańskich świątyń, a w podziemiach – Płyta Orantów, gipsowa posadzka z rytymi postaciami z lat ok. 1175–1177, unikatowa w skali światowej. Relikty udostępnia Muzeum Archeologiczne w Wiślicy, oddział Muzeum Narodowego w Kielcach, które po modernizacji połączyło je ponad 150-metrową podziemną trasą. Cały zespół jest od 2018 roku Pomnikiem Historii.

Płyta Orantów

Posadzkę o wymiarach 4,1 × 2,5 m odkryto w 1959 roku w krypcie zburzonego XII-wiecznego kościoła, podczas badań kierowanych przez prof. Andrzeja Tomaszewskiego. Wykonano ją z jastrychu, czyli twardniejącej masy gipsowej: ryty wypełniono gipsem zabarwionym na czarno, co dało efekt rysunku na jasnym tle, podobny do niello. W dwóch polach stoją postacie z uniesionymi rękami – oranci, czyli modlący się. Najczęściej identyfikuje się wśród nich Kazimierza Sprawiedliwego z żoną Heleną i synem, a w górnym polu jego zmarłych krewnych, m.in. brata Henryka Sandomierskiego. Bordiurę zdobią lew, centaur, smok i bazyliszek, a zachowany łaciński napis zaczyna się od słów „Hi conculcari querunt”.

Dwie romańskie kolegiaty

W podziemiach bazyliki oglądasz relikty I kolegiaty romańskiej z XII wieku, fundacji Henryka Sandomierskiego, której krypta kryła płytę, oraz II kolegiaty romańskiej z XIII wieku z pozostałościami ceramicznej, ornamentowanej posadzki. Ekspozycja pokazuje poziomy budowlane, wątki kamienne i drobne znaleziska – ceramikę, narzędzia metalowe i monety – a animacje i modele 3D tłumaczą, jak romańska bazylika zmieniała się w gotycką kolegiatę.

Kościół św. Mikołaja i „misa chrzcielna”

W pawilonie archeologicznym przy Placu Solnym są fundamenty kościoła św. Mikołaja – małej prostokątnej budowli z absydą, wzniesionej techniką opus spicatum najwcześniej pod koniec XI wieku. Dobudowana do niego kaplica grobowa kryła wyłącznie pochówki kobiet, co w średniowieczu było wyjątkowe. Odkrytą przy kościele kamienną misę długo łączono z legendą o chrzcie Wiślan i misją Cyryla i Metodego; badania archeologiczne z 2021 roku odrzuciły jednak jej funkcję baptysteryjną.

Tripto podpowiada

• Zwiedzanie: ekspozycję zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem lub audioprzewodnikiem (bez dodatkowej opłaty), w grupach wchodzących co 30 minut, maksymalnie po 25 osób.
• Ubiór: w podziemiach panuje ok. 18°C – weź coś cieplejszego także latem.
• Bilety i godziny: aktualny cennik i godziny otwarcia publikuje Muzeum Narodowe w Kielcach (mnki.pl); dzieci do 7 lat wchodzą bezpłatnie.
• Połącz z: Domem Długosza z 1460 roku i spacerem po Wiślicy, ok. 15 km na południe od Buska-Zdroju.