Kościół św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty w Pilicy

Kościół nad rynkiem w Pilicy ma królewski rodowód: w czasach jego budowy panami miasta byli Pileccy, a Elżbieta z Pilczy, córka Ottona i Jadwigi, została w 1417 roku trzecią żoną Władysława Jagiełły. Gotycką świątynię z przełomu XIV i XV wieku kolejni właściciele Pilicy rozbudowywali i barokizowali, więc we wnętrzu sąsiadują gotyckie prezbiterium, renesansowa kaplica grobowa i barokowe ołtarze. Narodowy Instytut Dziedzictwa zalicza go do najcenniejszych zachowanych kościołów północno-zachodniej Małopolski.

Historia: Pileccy, Padniewscy, Warszyccy

Kościół parafialny na tzw. Górze św. Piotra wzmiankowano już w 1325 roku. Budowę obecnej świątyni rozpoczęto w 1393 roku z fundacji Pileckich, a w 1410 roku prawdopodobnie konsekrował ją biskup krakowski Piotr Wysz. W 1432 roku z inicjatywy Jana Pileckiego parafię podniesiono do rangi prepozytury. Od drugiej połowy XVI wieku Pilicą władali Padniewscy, którzy przebudowali kościół w duchu baroku, zostawiając gotyckie prezbiterium i kaplicę św. Anny; w 1611 roku świątynia została kolegiatą. Kolejni właściciele, Warszyccy, ufundowali w XVIII wieku następne kaplice, a w latach 1730–1731 Pilica przeszła w ręce Marii Józefy z Wesslów Sobieskiej, która podarowała kościołowi wiele cennych przedmiotów.

Co zobaczyć

• Gotyckie prezbiterium – najstarsza część kościoła.
• Kaplica grobowa Padniewskich z 1604 roku, zaprojektowana przez Kaspra Fodygę z Mesocco, z kopułą z latarnią i piętrowym nagrobkiem Mikołaja Padniewskiego i jego żony Anny z 1601 roku.
• Ołtarz główny z pierwszej połowy XVII wieku z obrazem Matki Bożej Śnieżnej z początku XVII wieku.
• Barokowa ambona z figurami czterech ewangelistów i renesansowy nagrobek Kasi Pileckiej z 1555 roku, przypisywany Janowi Marii Padovano.
• Kaplice św. Anny, św. Józefa i Pana Jezusa Miłosiernego – w tej ostatniej późnogotycki krucyfiks z XVI wieku.
• Neobarokowy chór muzyczny z 1884 roku, gotyckie tabernakulum ścienne z XV wieku i polichromia nawy Adolfa Hironia z 1913 roku.

Ciekawostki

Obok kościoła, od wschodu, stoi wolno stojąca późnobarokowa dzwonnica z 1820 roku. Przy kościele działały dawniej szkoła parafialna i szpital-przytułek dla chorych i ubogich. Kamienne schody i arkada prowadzące do świątyni oznaczono tabliczką jako barokową fundację Marii Józefy Sobieskiej z 1730 roku.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Partyzantów 4, nad rynkiem. Według NID jest dostępny dla zwiedzających, zwykle przed mszami i po nich – wtedy najłatwiej obejrzeć wnętrze; na kościół wystarczy 30 minut. Pilica leży na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej; w samym mieście warto dołożyć ruiny kościoła św. Walentego i Stanisława na Zarzeczu oraz drewnianą dzwonnicę przy kościele św. Piotra i Pawła.