Romański kościół w Gieble

Na wzniesieniu w centrum Giebła, wsi w gminie Ogrodzieniec, stoi kościół św. Jakuba Apostoła – jeden z najstarszych wiejskich kościołów romańskich w Małopolsce. Dokładna data budowy nie jest znana, ale analiza murów pozwoliła datować świątynię na połowę XII wieku. Z zewnątrz wygląda dziś na budowlę z XX wieku, dlatego warto wiedzieć, gdzie szukać romańskich śladów.

Historia: romański rdzeń w nowym płaszczu

Kościół z kamienia ciosanego przetrwał praktycznie bez zmian aż do początku XX wieku. W latach 1900–1912 gruntownie go przebudowano: pierwotne prezbiterium i wschodnią część nawy podwyższono o około 1 m, nawę przedłużono na zachód, starą wieżę zastąpiono nową, a od wschodu dobudowano ceglaną zakrystię. Całość otacza kamienny mur z 1787 roku, a wnętrze odnowiono w 1934 roku.

Jak czytać romańskie ślady

• Na południowej ścianie z zewnątrz widać zamurowany, półkoliście zamknięty romański portal.
• W posadzce z terakoty łatwo dostrzec granicę między starą a nową częścią kościoła.
• Kwadratowe prezbiterium otwiera się na nawę szeroką półkolistą arkadą wspartą na dwóch pilastrach, a nakrywa je ceglane sklepienie krzyżowe.
• W środku stoją trzy drewniane ołtarze: główny z figurą św. Jakuba, Matki Boskiej Łaskawej (Śnieżnej) i św. Antoniego.
• W wieży wisi dzwon z napisem: „Kosztem par gebelskich, staraniem X Franciszka Mostowicza 1825 r.”.

Ciekawostki

W czasie prac ziemnych wokół kościoła archeolodzy znaleźli ołowiany tłok pieczętny z XIV wieku o wymiarach 4,2 × 1,5 cm, z lilią i napisem „S. Luciani Presbiteri”. Dzięki dokumentom watykańskim udało się ustalić, że należał do księdza Lucjana, proboszcza Giebła w pierwszej połowie XIV wieku. W 1327 roku jego parafię wyceniono na półtorej grzywny. Archeolog z biura śląskiego konserwatora zabytków nazwał znalezisko rewelacyjnym, bo rzadko udaje się przypisać zabytek konkretnej osobie.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy lub po wcześniejszym kontakcie z parafią. Na obejrzenie budowli z zewnątrz i z bliska wystarczy pół godziny. Giebło leży w gminie Ogrodzieniec, więc wizytę łatwo połączyć z wycieczką do ruin zamku Ogrodzieniec i wapiennych skał Jury Krakowsko-Częstochowskiej.