Zamek Pilcza w Smoleniu

Wieża zamku w Smoleniu wyrasta ponad korony buków tak wyraźnie, że od stuleci służy za punkt orientacyjny na tej części Jury. To Pilcza – gniazdo rodu Pileckich, z którego wywodziła się Elżbieta Granowska, trzecia żona króla Władysława Jagiełły. Po latach zamknięcia ruiny zabezpieczono i od 2015 roku znów można wejść na dziedzińce i na wieżę.

Historia: od Ottona z Pilczy do fabryki śrutu

Murowaną warownię wzniesiono najpewniej w połowie XIV wieku z inicjatywy Ottona z Pilczy herbu Topór, starosty ruskiego, a później wojewody sandomierskiego. Pierwsza pewna wzmianka o zamku pochodzi z 1394 roku, kiedy źródła wymieniają zamkowego kapelana. Na przełomie XIV i XV wieku panią na Pilczy była córka Ottona, Elżbieta, od 1417 roku królowa Polski. Jej syn Jan Pilecki rozpoczął blisko dwustuletnie panowanie rodu na tym wzgórzu.

W latach 1492–1515 mieszkał tu Biernat z Lublina, kapelan, lekarz i sekretarz Jana Pileckiego, który w listach zachwalał zamkową bibliotekę. W 1577 roku warownię kupił Wojciech Padniewski, ale ciasne wzgórze nie pozwalało na rozbudowę, więc około 1610 roku właściciele przenieśli się do Pilicy. Szwedzi zdewastowali zamek w 1655 roku, a w 1797 roku Austriacy rozbierali mury na kamień do budowy komory celnej. W latach 40. XIX wieku ruiny uporządkował Roman Hubicki, który założył tu fabrykę śrutu „Batawia”.

Co zobaczyć

Zamek składa się z trzech części wzniesionych w różnych epokach. Najstarszy jest zamek górny na skale z cylindryczną wieżą (stołpem) o średnicy około 7,5 m. Pierwotne wejście do wieży znajdowało się kilka metrów nad ziemią, a dzisiejsze drzwi na poziomie gruntu wybito znacznie później.

• Zamek wschodni – dobudowany po 1350 roku, z murem o grubości do 2 m na planie pięciokąta. Przetrwała gotycka ostrołukowa brama z wgłębieniami, po których prowadzono bronę.
• Studnia na dziedzińcu – według tradycji wykuli ją jeńcy tatarscy i miała mieć 100, a nawet 200 m głębokości. Prawdziwej głębokości nikt nie zna, a dziś studnia jest zasypana do 26 m.
• Zamek zachodni – rozbudowa z drugiej połowy XV wieku, ze śladami budynku mieszkalnego o ostrołukowych oknach i pozostałościami bramy.

Rezerwat Smoleń i okolica

Wapienne wzgórze zamkowe leży w rezerwacie przyrody Smoleń. Zbocza porasta las z przewagą buka, grabu i modrzewia, a w runie rośnie kilka gatunków chronionych. Przez Smoleń biegną pieszy i rowerowy Szlak Orlich Gniazd, więc ruiny łatwo połączyć z dłuższą trasą. W promieniu kilku kilometrów leżą Pilica z pałacem i dawnym układem miasteczka, Dolina Wodącej oraz zamek w Bydlinie.

Tripto podpowiada

Ruiny są udostępniane sezonowo. Regionalny portal Szlaku Orlich Gniazd podaje bilet normalny za 7 zł i ulgowy za 5 zł, ale przed przyjazdem sprawdź aktualne terminy otwarcia telefonicznie. Na zwiedzanie wystarczy około godziny, a od parkingu prowadzi krótki leśny spacer pod górę. Najlepsze ujęcie wieży nad lasem złapiesz z drogi, zanim wejdziesz między drzewa.